TURSKA / Severna Kapadokija (Northern Cappadocia: Uchisar, Goreme, Avanos, Urgup, Mustafapasa)

TURSKA / Severna Kapadokija (Northern Cappadocia: Uchisar, Goreme, Avanos, Urgup, Mustafapasa)

 

.

.

.

.

.
.

 

.

.

Severna Kapadokija

.

.

Učhisar, Goreme, Avanos, Urgup, Mustafapaša/Sinasos

.

.

.

.

.

Verovatno nikada neću zaboraviti svoje prvo jutro u Kapadokiji, kada me je nešto pre šest sati ujutro probudio neobičan huk. A zatim ih je usledilo još nekoliko… Kada sam ustala i otvorila drvena vrata sobe, „pećine“ u pansionu jednog od “vilinskih dimnjaka” smeštenog na samom vrhu mesta Goreme, ushićeno sam ugledala jedan od najčarobnijih prizora na svetu. Mnoštvo šarenih balona jedrila je po nebu iznad stena čudesnih oblika i presijavalo se na jutarnjem suncu. Savremena tehnologija može da nas iznenadi svakakvim čudima, ali teško da iko osim Majke prirode može da stvori predeo tako čaroban kao što je Kapadokija.

.

.

 

Pročitajte priču o manje poznatoj, jednako posebnoj  Južnoj Kapadokiji i o Letu balonom iznad Kapadokije

.

.

.

.

Pogled sa vrha stene mesta Učhisar, na selo Goreme, „Crvenu dolinu“ i „Dolinu ruža“ u pozadini © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Rano jutro nadomak mesta Goreme © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Dolina Pašabagi © Ivana Dukčević

 

 

 

 

.Drvena vrata grčke kuće u selu Mustafapaša – Sinasos © Ivana Dukčević
.
.
..
.
.

*Tekst i fotografije deo su publikovane knjige „Umetnost putovanja“ (ISBN 978-86-7963-499-3) u izdanju Samizdata B92, i knjige-vodiča o Turskoj (ISBN 978-86-7722-422-6), zaštićeni Zakonom o autorskim i srodnim pravima: Službeni glasnik Republike Srbije, br. 104/2009 i 99/2011. Nije dozvoljeno kopiranje, niti objavljivanje teksta, delova teksta, ni fotografija, bez dozvole autora.

.

*The text and photographs are parts of the published book „Umetnost putovanja“ (ISBN 978-86-7963-499-3) and the book on Turkey (ISBN 978-86-7722-422-6), protected by copyright and related rights: Official Gazette of the Republic of Serbia, Nos. 104/2009 and 99/2011.

.

.

.

.

.

Na hetitskom jeziku, reč Kapadokija znači „zemlja divnih konja”. Ime regije potiče perioda antike, kada su divlji konji slobodno živeli na ovim prostorima, pre nego što su stari narodi počeli da ih love i pripitomljavaju. Danas bi se međutim, ova oblast u samom centru Turske na anadolskoj visoravni nadmorske visine od oko 1100 metara mogla bolje opisati kao „zemlja Kamenka i Kremenka”. Iako šira Kapadokija zauzima mnogo veći prostor (oblasti gradova: Aksaray, Nevşehir, Niğde, Kayseri i Kirşehir), u njenom najsevernijem delu (na površini od oko 20 x 15 km) nalaze se najneobičniji oblici stena, koje godišnje poseti veliki broj turista iz čitavog sveta.  

.
.
.

 

Kapadokija, „Nivea“ stene © Ivana Dukčević

 

 

 

 

 

Čuveni kapadokijski grnčar – gospodin Galip za grnčarskim točkom © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Mapa severnog dela Kapadokije (iz moje knjige o Turskoj) © Ivana Dukčević

 

 

 

 

 

Plato iznad „Crvene doline“ i „Doline ruža“ © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Čudesne oblike stena koji ponekad liče na izdužene kućice, na turskom nazivaju „peri badžalari“ (peri bacaları„vilinski dimnjaci”). Nastali su pre oko 30 miliona godina, nakon erupcija nekada aktivnih vulkana, sada konusnih planina: Erdžijes Dagi (Erciyes Daği, 3917 m) na severoistoku Kapadokije i Hasan Daği (3268 m), na jugozapadu. Dokazano je da su sve do neolita ovi vulkani bili aktivni, jer su u pećinama Kapadokije pronađeni su praistorijski crteži sa prikazima erupcija iz tog perioda.

.

Iako naizgled deluje da su čudesne stene nastale veštom rukom nekog umetnika kome je velikodušno dato da se poigra različitim oblicima, u pitanju je jedan posve drugačiji proces. Posle erupcije vulkana, lava se zbog vremenskih (ne)prilika, vetrova i kiše – hladila, oblikovala i pretvarala u blato. Od blata je vremenom nastao tuf – zgusnuta lava pomešana sa vulkanskim pepelom, mekana i porozna, stena koju je lako oblikovati. Čudesne formacije vulkanskog porekla, prostiru se duž beskrajnih kanjona i dolina između brda u centralnom delu severne Kapadokije. Svaka dolina specifična je po oblicima drugačijim od onih u susednoj, a prema onom na šta današnje ljude podsećaju dobile su i nazive – Dolina mašte, Dolina ljubavi, Crvena dolina. Vulkansko zemljište od tufa pokazalo se kao izuzetno plodno. Na površinama između vilinskih stena, u sivkastom pesku stari narodi zasadili su žitarice, voćnjake, ali i vinovu lozu u obliku žbuna ne višeg od pola metra od čijeg se grožđa i danas pravi odlično vino. Mora da je prošlo izvesno vreme dok nisu shvatili da je golublji izmet savršeno đubrivo. U istim stenama, počeli su da dube staništa za golubove, čiji su izmet za ove potrebe skupljali.

 

.

.

.

Pećine-staništa za golubove © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Zasadi na peskovitom vulkanskom tlu © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Vinova loza © Ivana Dukčević

 

.

.

.

.

Ljudi su prvi put naselili Kapadokiju u kasno bronzano doba, pre oko 10 000 godina. Među vilinskim dimnjacima prvo je živelo pleme Hata, da bi između 2500. i 1200. godine pre naše ere Kapadokija postala deo velikog Hetitskog carstva. U VIII veku pre naše ere osvojili su je Frigijci, Lidijci, a par vekova kasnije i Persijanci. Godine 333. pre naše ere, Kapadokijom je na putu ka Aziji protutnjala vojska Aleksandra Velikog, a tri veka kasnije postala je deo Rimskog carstva. U I veku naše ere, ovim prostorima pohodio je Sveti Pavle propovedajući hrišćanstvo – veru zabranjenu u Rimskom carstvu. Proganjani od strane Rimljana, i u opasnosti od raznih osvajača (Huna i Arapa, na primer), prvi vernici su u III veku predvođeni Svetim Vasilijem naselili stare, hetitske pećine i u njima osim skrovišta počeli da grade prve crkve i manastire. Tako je u Kapadokiji nastala prva monaška zajednica na svetu, čiji je najvažniji deo – na obodima današnjeg sela Goreme (Göreme) proglašen delom UNESCO-ve svetske kulturne baštine (Goreme Open Air Museum). U vizantijskom periodu, sve do XIII veka oko 400 crkava i manastira u steni i slobodno stojećih, podignuto je na području Kapadokije. Tokom čuvene „razmene stanovništva“ između Grčke i Turske, početkom 1920-tih, kada je iz obe zemlje na stotine hiljada ljudi bilo prisiljeno da se iseli u matične države, iz Kapadokije je u Grčku iseljen veliki broj Grka koji su vekovima živeli na ovim prostorima. Interesantno je da su u početku mnoga sela Kapadokije ostala nenaseljena, jer turske pridošlice nisu htele da se usele u napuštene kuće.

.

Severnim obodom Kapadokije teče reka Kizilirmak (Kızılırmak– „crvena reka”). Kao i danas, i u davna vremena reka je navodnjavala zemlju i nanosila sloj crvenkastog mulja – gline od koje su stari narodi pravili grnčariju.

.

Učhisar, Urgup, Goreme, Avanos i Mustafapaša (Sinasos), najvažnija su mesta severne Kapadokije. Ukoliko ste odlučili da je posetite, savet je da odvojite barem tri dana koja jedva da su dovoljna za posetu ovim bajkovitim predelima. Najbolje je da svoju bazu napravite ili u mestu Goreme koje je najposećenije, ima najviše opcija za smeštaj i najviše sadržaja (Otvoreni muzej Goreme i polazna stanica letova balonom). Druga opcija je pastoralno selo Učhisar, smešteno duž ogromne, šupljikave stene na čijim obroncima se smestilo stotinak kuća, a sa čijeg se vrha pružaju najlepši pogledi na čitav predeo.

,

.

.

.

.

Crkva u steni © Ivana Dukčević

.

.

.

.

.

.

Smeštaj u jednom od „vilinskih dimnjaka“, Goreme © Ivana Dukčević

 

.
.

.

.

Učhisar

Uçhisar

 .

.

Iz daljine, ali i kada mu priđete sasvim blizu, bajkoviti Učhisar neodoljivo podseća na ogromnu Vavilonsku kulu drevne Mesopotamije sa slikarskih platna čuvenog Petera Brojgela – mesto gde je prema predanju živeo čitav ljudski rod pre nego što je Bog prekinuo ljudsku svađu i podelio im različite jezike. Selo čije kuće kao da stišnjene vise jedne iznad drugih na obodu masivne stene – tvrđave po imenu Učhisar Kalesi (”Tri tvrđave”), poređane su pokraj ulice koja krivuda liticom oko brda, do samog vrha. Neke od starih, nekada grčkih kuća sa reljefnom dekoracijom fasada renovirane su u pansion-hotele, dok su druge još nečiji ruševni
domovi. Nekada je u predelima Kapadokije živela velika grčka manjina koja se nakon nesrećnih događaja – čuvene razmene stanovništva između Turaka i Grka 1922. i 1923. godine, trajno iselila za matičnu Grčku. U nekim od njih primetićete uklesana staništa za golubove pomoću kojih su međusobno, slanjem poruka komunicirali (smatra se da su golubove pismonoše prvi put upotrebili Turci Seldžuci, u XI veku).

.

Na vrhu mesta Učhisar, prošli smo kroz prolaz u podnožju najvišeg dela rupičaste stene, tunel kojim se stepeništem i unutrašnjom stazom može popeti do popločanog vidikovca i sagledati čitav predeo (ulaz:2 evra). S obzirom na to da je najviše mesto u čitavoj okolini, sa vrha Učhisara – kao i iz balona – pružaju se najlepši pogledi na Kapadokiju. Vidikovac je najživlji u kasno popodne, kada se odavde posmatraju zalasci sunca. U okolini velike stene nalazi se niz manjih, koje su, sve dok sredinom XX veka nisu iseljene, stotinama godina bile nečiji dom. U podnožju tvrđave, na ravnim krovovima seoskih kuća aktivni su mladi zmajolovci. Iako oni najstariji nemaju više od deset godina, njihovi zmajevi koje su sami napravili leteli su barem nekoliko puta više nego naš, iz radnje. Kao i svuda na Istoku, zmajolovac se ovde postaje od malena, a umeće pravljenja dobrog zmaja prenosi se s kolena na koleno.

.

.

 

 

Učhisar © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Zalazak sunca sa vrha stene Učhisar © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Sa vrha stene Učhisar © Ivana Dukčević

.

.

.

U okolini…

.

.

Između Učhisara i mesta Goreme (oko 5 km), nalazi se jedna od mnogobrojnih kapadokijskih dolina interesantnih za šetnju i istraživanje – dolina Zindanonu (Zindanönü Vadısı) ili Guverdžinlik (Güvercinlik Vadısı – ”Dolina golubova”). Osim zbog već pomenutih odlika golubjeg izmeta, đubriva za lokalne vinograde i voćnjake, golub je i u veri kasnijih pridošlica – islamu, bio simbol mira i posvećenosti porodici. Zbog toga su u krečnjačkim stenama Kapadokije, Turci nastavili tradiciju dubljenja staništa za ove ptice. Čak su i neke napuštene crkve koje su ostale na visokim, nepristupačnim delovima stena kasnije pretvorene u staništa za golubove. Najveći broj današnjih “kuća” za golubove su udubljenja veličine 5 do 10 m2, koja datiraju s kraja XIX i početka XX veka, ali ima i starijih, s početka XVIII veka. Dekoracija i crteži unutar staništa oslikani su prirodnim bojama gline: crvene “yosa” gline, ili bele boje spravljene od mešavine maltera i belanca. Najčešći motiv umetnika koji su oslikavali staništa bio je “točak sreće” (životni ciklus, gde se dobro i zlo smenjuju – poznati simol i u hinduizmu), ali i natpisi na staro-turskom (arapskom pismu): Allah (“Bog”) i Mashallah (“Nazdravlje”).

 

Četrdesetak kilometara severozapadno od Učhisara nalazi se Gulšehir (Gülşehir), a 3 km od njega i Ačiksaraj (Açiksaray), mesta rimskih grobnica i stare crkve, sa čudesnim stenama nalik džinovskim pečurkama.
.
.
.
.

 

Učhisar, mladi zmajolovci © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Učhisar, mladi zmajolovci © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Učhisar © Ivana Dukčević

 

.

.

.

Goreme

Göreme

.

.

Udaljeno sat vremena šetnje od učhisarske stene i 13 km od centra čitave oblasti – grada Nevšehira (Nevşehir), u jednoj od kapadokijskih dolina smestilo se mesto Goreme (na grčkom Korama, prethodno: Matiana, Maccan i Avcilar), glavno stecište posetilaca u pohodu na Kapadokiju. Veruje se da je prvobitno naseljeno u starom veku, kada je služilo kao groblje stanovnika rimske Vanesse (danas gradića Avanosa). Pećinske prostorije gotovo svake čudesne stene – vilinskog dimnjaka ovog mesta pretvorene su u pansion, restoran, hotel ili hostel u kojima kao u nekakvoj Zemlji čuda odsedaju radoznali turisti. Nekada su bežeći i skrivajući se od osvajača, u stenama neobičnih oblika stanovnici ovih prostora dubili skrovišta, a u njihovoj unutrašnjosti pre nego što je hrišćanstvo postalo priznato podizali skrivene crkve. Tako je u Kapadokiji nastala prva monaška zajednica na svetu, čiji je kompleks na obodima današnjeg sela Goreme proglašen delom Uneskove svetske kulturne baštine kao Otvoreni muzej. Tokom vladavine Vizantije, čak četiri stotine crkava i manastira u steni (ali i slobodno stojećih) podignuto je na području Kapadokije. One koje je moguće videti potiču iz nešto kasnijeg perioda – srednjeg veka, a do njih se i danas mora uzbrdo pomoćnim metalnim stepeništem (nekada drvenim merdevinama). U vreme najezda osvajača, sa dovoljno hrane i vode unutar stena i u podzemnim gradovima Kapadokije na hiljade stanovnika moglo je nedeljama da živi skriveno i prođe neprimećeno. Prava je sreća da skoro niko od pridošlica nije uspeo da shvati da su udubljenja u stenama nastala ljudskom rukom.

 

U podnožju između dva platoa, u centru mesta smestila se ulica sa suvenirnicama, prodavnicama tepiha i hrane (doner i ostali turski specijaliteti s’nogu). U istom nizu, iza prodavnica u jednoj “vilinskoj steni” nalazi se starorimska grobnica. Ostaci stubova uklesani u steni koje možete videti i odozdo, nose naziv Roma Kalesi (“Rimska tvrđava”).
.
.

 

 

Rano jutro iznad mesta Goreme © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Muzej na otvorenom – Goreme © Ivana Dukčević

 



.
.

Muzej na otvorenom Goreme

Göreme Açık Hava Müzesi

.

.

Muzej na otvorenom na obodu mesta Goreme (na engleskom: Göreme Open Air Museum) koji čini veća grupa čudesnih stena, mesto je jedne od prvih manastirskih zajednica na svetu. Prve crkve u Kapadokiji nastale su u II veku, pred kraj vladavine Rima, kada su se rani hrišćani skrivali od progona. Tokom III veka, veliki porast hrišćanskih preobraćenika uslovio je formiranje čak dve patrijaršije na prostorima Anadolije – u Kajseriju i istočnije, u Malatji.

.

Izgradnju kompleksa crkvi uklesanih unutar stena pokrenuo je episkop Kajserija – Sveti Vasilije, u IV veku. Osim verskih službi, u crkvama je bila upriličena i nastava opismenjavanja od strane onih retkih koji su u to vreme umeli da čitaju i pišu. Sveti Vasilije je ovu delatnost opisao kao “obrazovni sistem koji ujedinjuje sve ideje hrišćanstva”.

.

Mnoge od najstarijih crkvi danas više ne postoje, ili su na njihovom mestu vremenom izdubljene i oslikane druge. Najveći broj onih koje danas možete videti nastale su nešto kasnije, za vreme perioda vladavine Vizantije, između IX i XII veka. Ono što je ostalo isto jeste način na koji se do crkvi stizalo – osim kroz rupe u stenama i hodnicima između njih, nekada ste do vrha morali drvenim, a danas nešto stabilnijim – metalnim merdevinama. 

.

.

.

.

Muzej na otvorenom Goreme © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Ulaz u crkvu Tahtali Kilise © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Crkva u steni – Karanlik Kilise © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Hodajući muzejem na otvorenom, primetićete da stene od poroznog materijala sa mnogobrojnim otvorima – skrovištima i crkvama, i iz daleka izgledaju kao da je neko “radio” na njima. S tim u vezi, pravo je čudo kako drevni osvajači ovu činjenicu često nisu uspevali da primete, te su u većini slučajeva prolazili ovim predelima u neznanju da se iza otvora, u skloništima skriva na hiljade ljudi. 

.

U okviru muzeja na otvorenom, imaćete priliku da vidite neke od najznačajnijih crkvi Kapadokije: Tahtali Kilise (Kapela Svete Barbare), Elmali Kilise (“Jabučja crkva”), Yilanli Kilise (“Zmijska crkva”) i Çarikli Kilise (“Crkva sandala”), Azize Katherine Şapeli (Kapela Svete Katarine). Pre par godina renovirana je predivna Karanlik Kilise (“Tamna crkva”), koja trenutno ima najočuvanije freske i plaća se dodatno. Tu su još i crkva Svetog Onufirija i Manastir (“Nunnery”), sa podzemnim spratovima u kojima možete videti monašku trpezariju, kuhinju i delove crkve.

.

Jedna od najlepših i ujedno najstarija crkva u Muzeju na otvorenom je Tokali Kilise (“Crkva kopče”), koja se nalazi sa leve strane, 50 m pre samog ulaska u kompleks Otvorenog muzeja Göreme. Sastoji se iz četiri dela i dva nivoa (starija i novija crkva), čiju celokupnu unutrašnjost možete posetiti. U crkvi se mogu videti freske koje datiraju iz perioda od X do XII veka, smeštene u nišama, lukovima, ali i na tavanici crkve.

.

Poslednjih par godina u cilju zaštite od erozije tla, crkve se povremeno prekrivaju izvesnim slojem veštačkog materijala koji pomaže njihovo očuvanje. Godine 1985, Otvoreni muzej Göreme, zajedno sa podzemnim gradovima Kajmakli i Derinkuju u Južnoj Kapadokiji, uvršten je na listu UNESCO-ve svetske kulturne baštine.

.
INFO: Oko 1,5 km severoistočno od centra mesta (20 minuta peške, delom uzbrdo). Najbolje je doći ujutro – čim se otvori / 8.30 – 18.15 h / oko 8 evra; dodatno: Karanlik Kilise (oko 4 evra)
.
.
.
.

 

Crkva u steni © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Crkva u steni – Tokali kilise © Ivana Dukčević

 

 

.

.

U okolini…

.

.

Zapadno od Otvorenog muzeja Göreme nalazi se još nekoliko dolina, od kojih je najpoznatija “Dolina ljubavi”Aşıklar Vadisi, sa stenama koje nekima liče na koplja, a drugima na faluse.

.

Istočno od mesta Goreme, na pola puta do Urgupa, sporedni put skreće ka severu, u smeru velikog parkinga sa pokretnom “kafe kuhinjom” na početku “Doline ruža” (Güllüdere) i “Crvene doline” (Kızılçukur Vadisi). U podnožju planine-stene, koja najviše podseća na mini Grand Canyon u Sjedinjenim američkim državama, na platou možete popiti čaj ili kafu, a zatim se upustiti u pešačku avanturu nizbrdo Crvenom dolinom prolazeći kraj crkava u steni, vinograda i vinskih podruma u vilinskim dimnjacima. S obzirom da se nalazi na par kilometara udaljenosti od okolnih naselja, na ovaj plato obično dođu oni koji imaju sopstveni prevoz. Ukoliko spadate u njih, nemojte propustiti.

.

Severnije, između mesta Goreme i sela Čavušin (Çavuşin) smestilo se nekoliko veoma interesantnih, starih crkava sa neobičnim kompozicijama na freskama. Na putu ka Čavušinu nalazi se i “Dolina mačeva” (Kiliçlar vadısı), sa jošnekim od interesantnih oblika stena. 

.

.

 

 

Policijska stanica u dolini Pašabagi © Ivana Dukčević

.

.

 

 

Pašabagi

(Paşabaği / Paşabaglari)

.

.

Neki od najčudnijih oblika stena nalaze se nekoliko kilometara severno od mesta Goreme, u dolinama Zelve i Pašabagi – „Pašinom vinogradu“. Nalik kućicama sa kupastim krovićima i „troglavim“ vrhovima koje bi samo dečja mašta ili sama priroda mogla da stvori, kao ukopane u sivkastom vulkanskom pesku stene štrče kraj staza između žbunaste loze Pašinog vinograda. Izdužena stena sa kapicom i najčudnijom namenom u kraju nalazi se na platou sa parkingom i u njoj je smeštena policijska stanica. Policajci koji rade u vilinskom dimnjaku već su navikli da im turisti svakodnevno zaviruju u radno mesto, iako unutar jedine prostorije u steni nema ničeg zanimljivog – fotografija predsednika Ataturka na krečnjačkom zidu i veliki kancelarijski sto sa nekoliko stolica. Otvoreni muzej Zelve sastavljen je iz tri doline u obliku šake sa tri prsta, koje razdvajaju dva reda kamenih formacija. Između druge i treće doline, u stenama koje ih razdvajaju postoje tajni prolazi. Iz jedne u drugu dolinu, kao u filmovima o Indijani Džounsu, moguće je proći tunelom što je na nekim mestima na stenama i označeno. Neki od prolaza unutar stena ne vode nikuda, a neki su prilično mračni te je baterijska lampa koju smo poneli i te kako bila od pomoći.

.

“Kućica” sa najčudnijom namenom u kraju nalazi se sa leve strane puta u odnosu na plato doline Pašabagi i u njoj je smeštena policijska stanica. Policajci koji rade u „vilinskom dimnjaku“ već su navikli da im turisti svakodnevno zaviruju u radno mesto (unutar stanice nema ničeg zanimljivog – fotografija Ataturka na krečnjačkom zidu i veliki kancelarijski sto sa par stolica). Nekada se ova dolina nazivala Rahipler vadisi (“Dolina monaha”), zbog kapele Svetog Simeona koji je isposnički živeo u istočnom delu doline. I danas, u nekoliko zbijenih, najistočnijih stena, u otvorima postoje ostaci mesta u kojima su nekada živeli isposnici, do kojih se (u svaku ponaosob) i danas možete popeti drvenim merdevinama. U zapadnom delu doline Pašabagi, nalazi se velika, bela stena sa čijeg se vrha pružaju odlični pogledi na okolni pejzaž. S obzirom da je u Kapadokiji moguće iznajmiti konje, ali i bicikle, vrh stene na koju se nešto teže popeti, obično predstavlja izazov. 

.

.

.

Pašabagi © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Pašabagi © Ivana Dukčević

.

.

.

.

.

.

Otvoreni muzej Zelve

(Zelve Vadısı – Zelve Açık Hava Müzesi)

.

.

.

Dva do tri kilometra istočnije od Doline Pašabagi (6 km južno od reke Kizilirmak i Avanosa) nalazi se Dolina Zelve, ili Otvoreni muzej Zelve (Zelve Open Air Museum). Prostire se na ukupno tri doline, koje su bile naseljene isposnicima, naročito između IX i XIII veka. Posle monaha, pećine i stene naselili su ljudi u potrazi za sigurnim domom, sto su ostale sve do 1952. godine, kada je država odlučila da Kapadokiju proglasi nacionalnim parkom.

 

Otvoreni muzej Zelve sastavljen je iz tri doline u obliku šake sa tri prsta, koje razdvajaju dva reda planina – stena. Između druge i treće doline, u stenama koje ih razdvajaju postoje “tajni” tuneli. Umesto okolo, moguće je u stilu Indijane Džonsa proći iz jedne u drugu dolinu tunelom, čiji je ulaz označen na stenama. Neki od prolaza unutar stena ne vode nikuda, a neki su prilično mračni, pa je preporuka da ponesete baterijsku lampu koja će vam u otkrivanju Kapadokije često biti od velike koristi.

.

Osim nekada poznatih crkvi: Direkli Kilise(“Crkva sa stubovima”) u podnožju doline, Balikli Kilise (“Riblja crkva”), Üzümlü Kilise (“Crkva grožđa”), Geyikli Kilise (“Jelenja crkva”) i već pomenutih podzemnih tunela, u dolini Zelve je pronađen i stari mlin (değirmen). RADNO VREME: 8.30 – 18 h / ULAZNICE: oko 4 evra

.

.

.

.

.

 

Dolina Zelve © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Ostaci crkve u Dolini Zelve © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Prolaz u steni između dve doline – „tajni tuneli“ u Dolini Zelve © Ivana Dukčević

.

.

 

 

.

.

Avanos

.

.

Na severu, region Kapadokije završava najdužom turskom rekom Kizilirmak (Kızılırmak – “Crvena reka”), na čijoj se severnoj obali nalazi gradić Avanos, nekadašnja rimska Venessa (oko 12 000 stanovnika). Centar Avanosa danas je nadaleko čuven po izradi grnčarije. Već nekoliko milenijuma, kapadokijska grnčarija pravi se mešanjem crvene gline bogate gvožđem iz reke Kizilirmak i bele zemlje kapadokijskih vulkanskih stena u kojoj preovlađuje silicijum, nalik svetlosivkastoj prašini. Kada se glina i peskovita zemlja pomešaju sa vodom, smesa počinje da pušta balončiće i zvuk nalik gašenom kreču ili slabo mineralnoj vodi. Na taj način dobija se glina za izradu grnčarije, koja je osim one industrijske u Kutahji (Kutahya – u zapadnoj Anadoliji), najčuvenija u Turskoj. Grnčarija se na ovim prostorima pravila još u doba Hetita (2000 – 1500. pre naše ere), pre više od tri hiljade godina. Njihovi dizajn i motivi još su široko zastupljeni i kod današnjih umetnika. Jedan od najpoznatijih oblika je hetitski vrč za vino sa rupom u sredini nalik đevreku sa piskom, koji se prilikom sipanja provlačio kroz čitavu ruku, stavljao na rame i hvatao za dršku sa strane. U centru mesta, ispod drvene strehe nalazi se Spomenik zanatima Avanosa. Osim tkanja ćilima na primer, na najvišem mestu spomenika nalazi se skulptura majstora koji na grnčarskom točku oblikuje glinu.
.
Iako Avanos najmanje podseća na Kapadokiju, a krajolik nalik vilinskim dimnjacima gotovo da prestaje severno od reke Kizilirmak, sam centar mesta veoma je simpatičan. Po doteranim, starim grčkim kućama i mnogobrojnim radionicama za izradu grnčarije, ali i veoma lepo uređenoj rečnoj adi sa patkama i labudovima (u blizini kolskog mosta), primećuje se da su turisti i njihovo interesovanje za sve što je neobično uspeli da vrate u život ovaj nekada zaboravljeni kraj.
.

U Avanosu postoje i radionice za obradu dragog kamena – oniksa, ali i Sentez Avanos Hali, manufaktura tepiha u kojoj možete pogledati ceo proces izrade tepiha i način na koji se u vodu natapaju čaure svilenih buba, za izradu svilenih tepiha. Ako ogladnite, za restorane sa pristojnom, a jeftinom hranom važe: Tuvanna restaurant i Bizim Ev (iza Sofa hotela).

.
 
.

 

.

.

.

 

Avanos, na reci Kizilirmak © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Avanos, prodavnica grnčarije i Muzej kose © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Avanos, umetnik oslikava tanjir © Ivana Dukčević

.

.

 

 

 

.

 

.

.

.

“Kod Galipa”

Chez Galip

.

 

Predmeti od kapadokijske gline i danas se oblikuju pomoću grnčarskog točka, sprave koju su izmislili stari Sumerci. svetu. Danas, međutim, točak pokreće struja, ali se rezultati veštih ruku mnogobrojnih umetnika širom Avanosa ni po čemu ne razlikuju od onih njihovih dalekih predaka. U centru Avanosa posetili smo jednu od mnogih radionica za izradu grnčarije smeštenih u prizemnim delovima starih kuća sa prodajnim delom u nižim, suterenskim delovima – pećinama koje su vlasnici davno izdubili u mekanim, krečnjačkim stenama.

.

Gospodin Galip Korukču vlasnik je medijski najpoznatije kapadokijske radionice za izradu grnčarije. Sredovečni Turčin za grnčarskim točkom odeven u šareni prsluk, koji likom, frizurom i brkovima neodoljivo podseća na slavnog Ajnštajna, institucija je za sebe. Njegov portret u pozi za grnčarskim točkom dugi niz godina nalazio se na zvaničnim internet stranicama Ministarstva kulture i turizma Republike Turske. Kao i njegov otac, gospodin Galip bavi se ovim poslom od malena i ima dve radionice. Jedna od njih, Chez Galip nalazi se u centru Avanosa na severnoj obali reke, u kraju gde je smeštena većina grnčarskih radnji. U suterenu – „pećinskom“ delu radnje – gospodin Galip je otvorio najveći Muzej ženske kose (Saç Müzesi) na svetu.

.

Iako kosa nema nikakve veze sa glinom, ova neobična zanimacija upisala je Galipa u Ginisovu knjigu rekorda kao vlasnika najvećeg broja pramenova ženske kose na planeti. Sve je počelo slučajno, sa prvim ženskim posetiteljkama koje su ostavile pramen svoje kose i kontakt adresu. Kolekcija se tokom godina višestruko uvećala, i danas se sastoji od nekoliko hiljada pramenova koji gotovo sablasno lelujaju okačeni na zidovima suterenske pećine. Svake godine, Galip nasumično izabira nekoliko bivših vlasnica pramenova kojima poklanja nedelju dana boravka u Avanosu i kurs izrade grnčarije. Prilikom obilaska, i od mene je traženo da makazama koje su mi dali odsečem pramen svoje kose, i uvijen u cedulju sa kontakt podacima smotuljak okačim negde na plafonu pećine.Gospodin Galip Korukču (Galip Körükçü), vlasnik je najpoznatije kapadokijske radionice za izradu grnčarije. Sredovečni čovek koji okreće grnčarski točak, sa uvek istim šarenim prslukom, frizurom i brkovima koji neodoljivo podsećaju na slavnog Ajnštajna, institucija je za sebe. Njegov lik u pozi za grnčarskim točkom, nalazi se i na zvaničnim web stranicama Ministarstva kulture i turizma republike Turske.

.

.

.

.

Muzej kose © Ivana Dukčević

 

 

 

 

 

U radionici kod Galipa © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Prodajni deo na jednom od podzemnih nivoa Galipove radionice © Ivana Dukčević

.

.

.

.

U novijoj i većoj zgradi na brdu sa južne strane reke – Çeç Pottery, na imanju nalik ranču, gospodin Galip ima veliku radionicu i prostorije od nekoliko stotina kvadratnih metara, na dva nivoa ispod zemlje. Imali smo sreću da ga zateknemo na poslu gde nam je pokazao čitav proces pravljenja grnčarije, od mešanja – gde smo se uverili u hemijsku reakciju koju nalik peni stvara kontakt crvene rečne gline i vulkanskog peska, do oblikovanja na grnčarskom točku i finalnog proizvoda. Zatim nas je poveo u suteren pećinske prostorije gde njegovi pomoćnici oslikavaju i lakiraju grnčariju. I to nije sve. Na poslednjem nivou ispod zemlje, nalazi se ogroman izložbeni prostor sastavljen iz nekoliko odaja sa stotinama predmeta od gline raspoređenim po stalcima, dugim izložbenim stolovima i na zidovima. Osim po bojama i formi grnčarije, izložbeni prostor podeljen je prema predmetima koje su napravili Galipovi učenici, i on sam. Zemljana keramika koja je njegovih ruku delo (što potvrđuje njegov potpis u dnu poleđine grnčarije), tri puta je skuplja od ostalih, što gospodina Galipa čini uspešnim brendom Kapadokije. Na uzletu popularnosti, Galip je svoju grnčariju izlagao širom sveta i na taj način upoznao svoju suprugu, holandsku umetnicu u keramici – Lilian, koja mu pomaže u poslu (www.chezgalip.com)

.

.

.

 

Gospodin Galip za grnčarskim točkom © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Jedan od umetnika u Galipovoj radionici © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Hetitski vrč za vodu i vino © Ivana Dukčević

.

.

.

 

 

Karavan saraj Sari Han

Sarıhan Kervanserai

,

.

Nešto severnije, na severoistočnoj granici regiona, na samoj raskrsnici puteva vremenu odoleva Žuti karavan-saraj (Sarıhan ili Sarı Han). Sazidan je 1249. godine na nekadašnjem Putu svile, za vreme vladavine sultana Izetina Kejkavusa I (İzzettin Keykavus I), na površini od 2 km2. Unutar dvorišta karavan saraja, u toku proleća i leta skoro svake večeri za turiste se održava derviški ples (po ceni od oko 30 evra po osobi). Karavan-saraji su nastali tokom srednjeg veka, a njihovi ktitori bili su imućni stanovnici gradova na takozvanom Putu svile. U građevinama koje su nazivali svojim imenom i koje su podizali svojim novcem, tokom najviše do tri dana bez dodatne nadoknade odsedali su trgovci na svom višemesečnom putovanju ka istoku Azije. Karavan-saraji su podizani na razdaljini od trideset do četrdeset kilometara, koliko je otprilike karavanima kamila ili konja s tovarom bilo potrebno da pređu od svitanja do sumraka. U okviru srednjovekovnih drumskih hotela, osim prostorija za spavanje postojale su i štale za kamile i konje, mala džamija za molitvu, i bili su uposleni veterinari i vidari, kao i kalfe koje su putnicima – trgovcima služili obroke. Putnici koji su se natovareni šarenom robom vraćali sa višemesečnog putovanja iz Azije u Evropu, pričali su onima koji su prvi put kretali ka Istoku zadivljujuće priče o papiru, nudlama i barutu iz Kine, i papirnom novcu na mongolskom dvoru u tek osnovanom Pekingu koji je u početku kod Evropljana izazivao podsmeh.

.

.

.

 

Karavansaraj Sarihan © Ivana Dukčević

.

.

.

.

.

.

.

Između Sarihan karavansaraja i Urgupa, i u okolini …

.

.

.

U istočnom delu centralne Kapadokije, putujući drumom kroz Dolinu mašte (Devrent Vadısı) ka gradiću Urgupu (Ürgüp) – vinskom centru Kapadokije, prošli smo kraj nekoliko zanimljivih vilinskih dimnjaka odgovarajućih naziva – „Plesni par“ i „Kamila koja sedi“. Nekoliko kilometara od Urgupa, sa desne strane puta iz doline vire „Tri lepotice“ ili „Tri gracije“ (na turskom “Uç Güzeller”). Nasuprot relativno pustom krajoliku, na nizbrdici iza velike bele stene tri izdužene formacije sa šeširićima na vrhu nekoga su izgleda podsetile na tri devojke. U podnožju platoa, osim tezgi sa suvenirima skoro uvek stoji po neki parkirani automobil, dajući prolaznicima do znanja da ovde treba da zastanu.

.

Oko 6 km zapadno od Urgupa, južno od glavnog puta nalazi se selo Ortahısar, u prevodu “Srednja tvrđava”. I zaista, velika stena – tvrđava u centru mesta koje neobično liči na Učhisar na zapadu i pomalo na Urgup na istoku, nalazi se u sredini između njih (možda je onaj koji je mestu davao naziv imao sličnu ideju). Osim starih kuća, u Ortahisaru možete videti: Manastır Hallaç Dere (kasnije bolnicu), kao i crkve: Kizil Çukur, Cambazli, Üzümlü i Sarica, koje spadaju u neke od najstarijih u Kapadokiji.

.

 

.

 

 

Vulkanska skulptura „Tri lepotice“ © Ivana Dukčević

 

 

 

 

„Kamila koja sedi“ © Ivana Dukčević

.

.

 

.
.

.

Urgup

Ürgüp

.

 

Osam kilometara istočno od mesta Goreme nalazi se najistočniji gradić centralne Kapadokije – Urgup (nekada: Osiana, Agios Prokopios, Başhisar i Burgut Kale). Iako je tek 1515. godine prvi put zvanično postao deo Osmanskog carstva, par vekova pre toga, za vreme Seldžuka bio je proglašen centrom čitavog regiona. Do kraja XIX veka, u njemu je postojalo čak 70 džamija, 5 crkvi (Tavsanli i Crkva Svetog Vasilija – Saint Basileous, na primer) i 11 biblioteka. Današnji Urgup je vinski centar Kapadokije (vino se na turskom kaže: şarap). U nekoliko prodavnica i vinskih podruma Urgupa, mogu se probati najbolja vina ove oblasti. Dve najpoznatije vinarije (od ukupno 6 vinarija ovog područja) su Turasan ili Taskobirlik.

.

U centru mesta, naročito na obodu brda Temenni Tepesi (“Brdo želja”), napuštene grčke kuće smenjuju se sa ruševnim crkvama, u čijoj se unutrašnjosti još uvek naziru freske. Na brdu se nalazi i seldžučko groblje iz XI veka, na kojem su sahranjene i neke važne ličnosti iz perioda Seldžuka (neki veruju da grobnica pod nazivom “Kiliçarsalan” pripada istoimenom sultanu iz XIII veka, dok drugi smatraju da pripada čuvenom sultanu Aladinu Kejkubadu II – Alaaddin Keykubat III); Alti kapili turbe (“6 kapija”) šestostrana grobnica majke i dve ćerke iz XIII veka, sa lučnim prozorom; i tursko kupatilo Tarihi Şehir Hamami.

.

.

.

.

.

Kapadokijsko vino © Ivana Dukčević

.

.

 



Mustafapaša

Mustafapaşa – Sinasos

.

.

Početkom dvadesetih godina XX veka, nakon nemilih događaja i tokom čuvene razmene stanovništva između Grčke i Turske, iz obe zemlje na stotine hiljada ljudi bilo je prisiljeno da se iseli u matične države. I u ovom delu Turske nekada je živela velika grčka zajednica. Godine 1923. iz kapadokijskog grčkog sela Sinasosa (danas Mustafapaše) u Grčku su iseljeni Grci koji su vekovima živeli na ovim prostorima, dok je iz severozapadnih delova Grčke tursko stanovništvo „vraćeno“ za Tursku. U početku, mnoga sela Kapadokije i nakon razmene ostala su nenaseljena jer turske pridošlice nisu htele da se usele u napuštene kuće. Ni kasnije nisu sve grčke kuće našle nove vlasnike – veliki deo njih ostao je (i još uvek je) sablasno prazan. U ovom selu 8 km južno od Urgupa, gde su na fasadama kuća od krečnjaka još prisutne reljefne dekoracije u vidu životinja i geometrijskih oblika svetloplavih, bledozelenih, okerastih, crvenih, sivkastih i bež nijansi, a originalne drvene kapije najbrojnije i najočuvanije, lokalne vlasti pokušavaju da ih obnove i pretvore u luksuzne butik-pansione u etno-stilu. U središnjem delu sela, uklesana u sivom vulkanskom kamenu, nalazi se grčka Crkva Svetih Konstantina i Jelene (Agios Konstantinos kai Eleni) iz XVII veka. Nekada jedna od najvažnijih u severnoj Kapadokiji, bila je centralna parohijska crkva njenog istočnog dela.

 

.

.

.

 

 

Mustafapaša – Sinasos © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Grčka kuća u selu Mustafapaša – Sinasos © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Crkva Svetih Konstantina i Jelene © Ivana Dukčević

.

.

.

.

.

Severna Kapadokija INFO

.

.

KAKO STIĆI: Avionom iz Istanbula (Turkish Airlines, za grad Kajseri), ili autobusom (od Istanbula do Nevšehira ima 750 km, od čega je oko dve trećine autoput: 9 – 10 sati vožnje).

 

GDE ODSESTI: Na bilo kom internet pretraživaču, u mestima Kapadokije možete pronaći i po veoma pristojnim cenama rezervisati na desetine malih pansiona, hotela i hostela, u „pećinskom“ smeštaju, ali i u starim, grčkim kućama. Ako želite da istražite područje, a u isto vreme budete u „centru“ zbivanja, izaberite smeštaj u mestu Goreme. Na obodu ovog mesta polaze i letovi balonom. Ukoliko ste za nešto mirniju ili romantičniju varijantu sa pogledom na prelepe predele, onda bi vaš izbor trebalo da bude Učhisar.

.

Smeštaj možete potražiti i u manje bajkovitim Urgupu i Avanosu, još dva veća mesta severne Kapadokije. Ne računajući luksuzne hotele kojih ima svuda, cene smeštaja u Kapadokiji kreću se od oko 8 evra po osobi, za noćenje sa doručkom u najjeftinijem hostelu, do 100 evra u luksuznom hotelu. Dobar izbor čini cena od oko 25 – 30 evra za n/d, u odličnom, pećinskom hotelu sa 3*, uz otvoreni bazen koji je kao i hotel, uklesan u steni.

.

Po ceni od oko 12 evra po osobi (n/d), možete na primer odsesti u hostelu Traveller’s Cave Pension. Sobe su sa kupatilom ili bez, uz parking i besplatni internet. Nalazi se u jugoistočnom delu mesta, u najvišem delu kanjona – doline, gde turisti dolaze u predvečerje kako bi posmatrali zalazak sunca. Ako vas je troje, ili četvoro, probajte da rezervišete najvišu sobu u hostelu (br. 12), sa sopstvenim kupatilom, i imaćete privatni balkon sa jednim od najlepših pogleda na Goreme.

.

KAKO SE KRETATI KROZ KAPADOKIJU: Između glavnih mesta u Kapadokiji saobraćaju dolmuši. Za ostale delove morate iznajmiti automobil, bicikl, konje, ili se voziti taksijem. Još jednu opciju predstavljaju pešačke ture.
.

HRANA i PIĆE: U Kapadokiji bi trebalo probati gözleme (hleb-palačinku punjenu sirom, krompirom i peršunom); sušene kajsije i suvo grožđe (proizvod lokalnih voćnjaka); mantı (turske raviole) punjene mlevenim mesom, jogurtom i sosom od paradajza, sa alevom paprikom i belim lukom; testi kebap(„južnjački kebab“) u zemljanom ćupu, u kojem se kuva goveđe meso, paradajz, crni i beli luk; i pastirmali kuru fasulye (beli pasulj sa začinjenim mesom). Probajte i kapadokijsko vino, pogotovo u nekoj od privatnih vinarija mesta Ürgüp. Region Kapadokije sa tlom nastalim erupcijom nekada aktivnih vulkana, važi za jedan od najvećih i najpoznatijih proizvođača vina u Turskoj. 

.

.

.

.

Jedan od mnogih hotela u steni, Goreme © Ivana Dukčević

 

 

 

 

Goreme, prodavnica tepiha © Ivana Dukčević

.

.

 

error: Zabranjeno kopiranje članaka i preuzimanje slika.