U septembru 1990. godine, pre nego što će početi prvi Zalivski rat,  mesec i po dana nakon iračke invazije na Kuvajt (avgust 1990), brodom sa Kipra zaplovili smo ka Izraelu i Palestini. Zbog političkih prilika koje su ubrzo prerasle u rat, brodske kompanije iz Limasola nudile su putnicima izlet u „Svetu zemlju“ po ceni tri puta nižoj od uobičajene, te sam kao studentkinja treće godine umetničkog fakulteta i već poklonik putovanja, odlučila da iskoristim priliku i prvi put se otisnem na put izvan Evrope. Bio je to moj prvi susret sa mestima sasvim drugačijim od onih koje poznajem, počev od autoputa koji je iz luke Haife, nakon Tel Aviva vodio kroz plantaže citrusa i zatim zašao u kopno, kroz delimičnu pustinju. Na prilazu starom delu Jerusalima, prvi put sam videla obilje arheoloških lokaliteta van Evrope koji datiraju iz antičkog perioda. Naš autobus prošao je pored podnožja Maslinove gore, i popeo se na plato sa pogledom na stari Jerusalim.

 

 

 

Pogled na stari Jerusalim – iza (levo) vidi se zlatna kupola „Kupole na steni“ (Qubbat as-Sakhra), islamskog svetilišta iz VII veka na Hramovnoj gori. Sazidan 692. godine nove ere, najstariji je sačuvani islamski sakralni spomenik na svetu, sa zlatnom kupolom, mozaicima i osmougaonom osnovom u kojem se nalazi sveti kamen temeljac. (Vitlejem se nalazi na brdu iza).

 

 

Pored Maslinove gore (levo) © Ivana Dukčević

 

 

Arheološki ostaci iz antičkog perioda, u pondnožju starog grada Jerusalima © Ivana Dukčević

 

 

Jevrejski univerzitet © Ivana Dukčević

 

 

 

JERUSALIM (Jerusalem)

 

Zatim smo se uputili u srce starog grada. Radnje koje su bile u vlasništvu arapskih porodica, bile su zatvorene zbog štrajka koji su tog dana organizovali protiv izraelskih vlasti, te je na fotografijama izostalo šarenilo uličnih tezgi. Stari Jerusalim opasan zidinama, najvažnije je mesto za tri najpoznatije jednobožačke religije – hrišćanstvo, judaizam i islam. Podeljen je na četiri dela – hrišćanski, jevrejski, muslimanski i jermenski. Na ovom mestu, Hrist je duž kaldrmisane ulice Via Dolorosa proneo krst na putu za Golgotu, prorok Muhamed se vinuo u nebesa, a u jevrejskom delu nalazi se Zapadni zid („Zid plača“), jedini preostali deo nekadašnjeg velikog jevrejskog hrama koji je srušen u antičkom periodu (prvi hram je uništen 587-586. godine pre nove ere od strane vavilonskog kralja Nabukodnosora, a drugi hram su uništili RImljani 70. godine nove ere). Unutar hrišćanskog dela starog Jerusalima, nalazi se jedna od dve najvažnije hrišćanske crkve, Crkva Hristovog Groba (Church of the Holy Sepulchre), u kojoj je sahranjen Isus Hrist. Na samom ulazu u crkvu, nalazi se veliki kamen gde je prema predanju, Hrist okupan ružinom vodom pre polaganja u grob. i koji i danas miriše na ruže (jer ga svakodnevno polivaju ružinom vodicom).

 

 

Zidine starog Jerusalima

 

 

Hrišćanski deo starog grada Jerusalima – Crkva Hristovog Groba (Church of the Holy Sepulchre), čije kapije svakog jutra otvara i uveče zatvara najstariji muški pripadnik muslimanske porodice kome je ključeve poverio njegov otac, putem tradicije koja se po muškoj liniji nasleđuje vekovima. Još iz perioda kurdskog vođe Saladina koji je iz „Svete zemlje“ prognao krstaše, od 1187. godine, već preko 8 vekova hrišćani su familijama Džude (Joudeh) i Nusejbe (Nuseibeh) poverili ključeve hrišćanskog hrama, i danas njihovi potomci vode računa o tome.

 

 

 

Crkva Hristovog Groba (Church of Holy Sepulchre) © Ivana Dukčević

 

 

 

 

 

 

Unutar Crkve Hristovog Groba nalazi se manja kapela sa grobnicom Isusa Hrista, na čiji se ulaz najčešće čeka u redu © Ivana Dukčević

 

 

 

Džamija Al-Aksa (Al-Aqsa) poznata i kao džamija Kibli, centralna je džamija u starom gradu Jerusalima © Ivana Dukčević

 

 

 

 

 

Stari Jerusalim, „Zid plača“ ili Zapadni zid, jedini je preostali deo originalnog, antičkog jevrejskog hrama, kraj kojeg se danas mole Jevreji – kao i kod muslimana: odvojeno, žene i muškarci. U pukotine između antičkog kamenja Zapadnog zida, vernici, ali i nevernici – posetioci, ubacuju papiriće sa željama koje će im se navodno ispuniti (kada padne mrak, čistači pokupe papiriće koji su ispali iz pukotina i pali na pločnik).

 

 

 

 

 

 

VITLEJEM (Bethlehem)

 

 

Nedaleko od Rima, 28. oktobra 312. godine, na Milvijskom mostu vodila se žestoka bitka za prevlast između rimskih careva – tetrarha (suvladara) Konstantina i Maksentija. Nakon višečasovne borbe, Maksentijeva vojska je ubedljivo izgubila, a Konstantin je postao jedini vladar Rima, preselivši prestonicu u Vizantion (kasnije po njemu nazvan Konstantinopolj, danas Istanbul). Navodno je dan pre toga, 27. oktobra, u sred dana, marširajući prema mestu predstojeće bitke, paganski vladar Konstantin imao viziju – pogledavši u sunce, na nebu je ugledao Hristov monogram „chi-ro“ (ХР), ili (prema nekim izvorima) krst, simbol vere koju je već podržavala njegova majka Helena (Jelena). Uz viziju, čuo je i reči na grčkom jeziku, kako mu govore: „Kroz ovaj simbol, pobedićeš!“ Sledećeg dana, Konstantin je svojim vojnicima naredio da pre nego što će krenuti u bitku, na prednjim delovima štitova iscrtaju krst. I pobedio.

.

Ubeđen da mu je sam (hrišćanski) bog pomogao u poduhvatu, Konstantin je prihvatio hrišćanstvo. Milanskim ediktom, izjednačio je novu veru sa paganskim običajima Rima, te je od tog momenta, moćni Jupiter stao ravnopravno uz Isusa Hrista. Tek nekoliko decenija kasnije, Konstantina je nasledio car Teodosije I, koji je hrišćanstvo prvi put proglasio jedinom zvaničnom verom Istočnog Rimskog carstva i zabranio prethodne, paganske običaje. Za ovo nije bio zaslužan Konstantinov Milanski edikt, kako mnogi pogrešno veruju.

 

Nedugo potom, tragajući za mestima vezanim za život Isusa Hrista u „Svetoj zemlji“, Konstantinova majka Helena (Jelena) ustanovila je navodno tačno mesto Hristovog rođenja, pećinu u kojoj je desetak kilometara od Jerusalima, na brdu u seocetu po imenu Vitlejem (Bethlehem) rođen Sin Božji, i iznad pećine u IV veku podigla prvu crkvu na svetu. Pre 1600 godina, ulazak u crkvu zidan je da bude izuzetno nizak. Pravougaoni kameni otvor, terao je putnika namernika da se pokorno sagne pri ulasku u hram božji, a konjanike da siđu s konja, i ostave ih privezane ispred crkve.

.

U vreme našeg boravka, unutar jednostavne, jednobrodne kamene crkve poduprte drvenim gredama, neposredno kraj oltara, stariji monah prodavao je tečnost u minijaturnim flašicama. Sveta vodica stiže na dnevnoj bazi iz obližnje reke Jordan, prirodne granice Izraela i Jordana, u kojoj je Jovan Krstitelj krstio 30-godišnjeg Isusa Hrista. U početku, sve svete vodice u crkvama donošene su iz svete reke Jordan. Kasnije, širenjem hrišćanstva na zapad, crkva je ustanovila da sveta voda ne mora biti iz svete reke Jordan, već da bilo koju vodu sveštenik može osveštati i proglasiti svetom. Na jednom delu toka ove zelene reke, postoji i navodno mesto gde je Isus kršten, gde se i danas održavaju moderna krštenja.

.

Odmah pored oltara, stepenište vodi na nivo ispod prizemnog dela Crkve Rođenja Hristovog. U nevelikoj prostoriji u kojoj je često prisutan turistički stampedo, ispod mesta nalik kaminu okruženog orijentalnim lampama i kandilom, na podu se nalazi kružno udubljenje širine oko 10 do 15 cm, oivičeno srebrnom „zvezdom“ (Star of Nativity), prema predanju, tačno mesto na kojem je Isus Hrist rođen. Danas je Crkva Rođenja Hristovog u Vitlejemu (The Church of Nativity) obavezno mesto na ruti turista kroz Izrael, kojem danas pripada. Možda ćete tokom turističkog ili verskog pohoda u Vitlejem, imati priliku da kao mi, vidite protest arapske manjine i njihove zbog štrajka zatvorene radnje, ili da za vašu prijateljicu, plavušu (u nedostatku muških persona kraj nje) mlađani momci od petnaestak, vama (crnokosoj, koja nekome i zaliči na lokalku), ponude stotinak kamila.

.

U Crkvi Rođenja Hristovog, organizuju se proslave najvažnijih hrišćanskih praznika u „Svetoj zemlji“, Božića i Uskrsa, događaji koje prenose lokalne, ali i svetske TV stanice.

 

 

Crkva Rođenja Hristovog (Church of the Nativity), najstarija crkva na svetu, nalazi se u mestu Vitlejem oko 10 km od starog grada Jerusalima, na brdu, na okupiranoj Zapanoj obali. Podignuta je u IV veku, pre prvih podela na pravoslavlje, katoličanstvo, itd. © Ivana Dukčević

 

 

Crkva Rođenja Hristovog, Vitlejem

 

 

U suterenu Crkve Rođenja Hristovog, na podu se nalazi kružno udubljenje širine oko 10 do 15 cm, oivičeno srebrnom zvezdom (Star of Nativity) – navodno tačno mesto Hristovog rođenja. © Ivana Dukčević