EDINBURŠKI ZAMAK
.
Edinburgh Castle
Failte gu Alba! “Dobrodošli u Škotsku!”, zemlju gelskog jezika, prelepe prirode, gorštaka i pića Irn-bru, gajdi, viskija, ragbija, kiltova škotskih šara (tartan), Vilijema Volasa iz filma Mela Gibsona „Hrabro srce„, kiltova škotskih šara (tartan) i jezera Loh Nes u kojem živi čudovište Nesi. Do prestonice Edinburga stigli smo vozom iz Londona na centralnu železničku stanicu Edinburgh Waverly, i smestili se u hotelu u širem centru grada. Plan je bio da obiđemo grad, i zatim krenemo u obilazak Škotskog gorja (Scottish Highlands, na škotskom: Hielans, a na gelskom: Ghàidhealtachd), jezera Loh Nes, i stignemo do Invernesa. Edinburg je prestonica Škotske još od XV veka. U ovom gradu nalaze se Parlament, Vlada i Vrhovni sud Škotske. Edinburg je grad 112 parkova, i u njemu se nalazi više drveća po glavi stanovnika nego u bilo kojem drugom gradu u Velikoj Britaniji. U saradnji sa domaćinima iz Edinburškog zamka, posetila sam ovaj istorijski spomenik. Zbog izuzetne posećenosti od strane turista, obilazak bi trebalo unapred rezervisati i ulaznice pribaviti na zvaničnoj web stranici – OVDE.
Pogled s vrha Edinburškog zamka, na obalu Severnog mora i severna predgrađa © Ivana Dukčević
Edinburški zamak © Ivana Dukčević
Edinburški zamak i panorama grada © Ivana Dukčević
Pogled na brdo sa zamkom, sa zapadne strane © Ivana Dukčević
Pogled na Edinburški zamak iz gradskog parka Princes Street Gardens
Centralni deo Edinburga, podeljen je na stari Edinburg (srednjovekovni) i novi Edinburg (iz XVIII veka), i oba su na listi UNESCO-ve svetske baštine. Središnjim delom starog Edinburga prolazi ulica Royal Mile (“Kraljevska milja”), koja je u stvari dužine 1 milju i 107 jarda (oko 1,7 km), i koja strmo vodi počev od zvanične, britanske kraljevske palate u Škotskoj – Holirud (Palace of Hollyroodhouse) u podnožju, sve do Edinburškog zamka (Edinburgh Castle) na vrhu brda.
Na kraju ulice Royal Mile, na mestu davno ugašenog vulkana, na vrhu stenovitog brda Castle Rock, odakle se pružaju predivni pogledi na prestonicu Škotske, stameno stoji Edinburški zamak, bivša škotska kraljevska rezidencija. Podignut je još u XI veku, ali je tokom narednih vekova povremeno dograđivan. Sve do ujedinjenja Škotske i Engleske 1603, zamak je bio sedište škotskih kraljeva, počev od Malkolma II (XI vek), sve do Džejmsa VI, za vreme čije vladavine su ujedinjena oba kraljevstva. Iako su države bile ujedinjene putem zajedničke krune, zvanično su postali deo iste države tek 1707, kada je usvojen Akt o uniji i formiran je zajednički parlament.
Ulaz u Edinburški zamak © Ivana Dukčević
Portucullis Gate, jedna od kapija zamka podignuta između 1574 i 1577. godine © Ivana Dukčević
Čolačci sa ovih prostora, podigli su na vrhu brda prvu tvrđavu, koja im je obezbedila sigurnost i prednost u pregovorima sa vojskom antičkih Rimljana © Ivana Dukčević
Mala grupa ljudi lojalna škotskom kralju Robertu Brusu (vladao između 1306. i 1329, godine), koji je predvodio Škote u Ratovima za nezavisnost Škotske, popela se tokom noći uz stene na vrh zamka, i iznenadila engleske branioce – zamak je jedno vreme konstantno prelazio iz ruku Engleza, u ruke Škota, i obrnuto. © Ivana Dukčević
Pogled iz zamka ka zapadu Edinburga
Kraljevska palata dinastije Stjuart u XVI i XVII veku, mesto gde je rođen Džejms VI, i mesto gde se nalaze škotska kruna i dragulji. © Ivana Dukčević
Foog’s Gate (desno, gore), ulaz u deo zamka sa privatnim odajama vladara © Ivana Dukčević
Portucullis Gate, jedna od kapija zamka podignuta između 1574 i 1577. godine © Ivana Dukčević
Ispod grba piše: „(Ploča je podignuta) kao sećanje na Tomasa Randolfa, Vojvode od Moreja, značajnog vojnika i diplomate koji je 1313. uspeo da povrati ovaj zamak nakon što je 20 godina bio u rukama Engleza“. © Ivana Dukčević
Alba gu bràth! (Škotska zauvek), ili Priča o Kamenu sudbine koji je čuvan u Edinburškom zamku
Prema legendi, osnivač Škotske i praotac Gela (naroda keltskog porekla koji živi u Škotskoj, Irskoj i na ostrvljima na severu), bio je princ Goidel Glas. Princ se oženio princezom Skotom (Scota ili Scotia), ćerkom egipatskog faraona (princeza se međutim, u istorijskim zapisima pominje tek u XII veku), koja je iz Grčke u Škotsku navodno donela čuveni „Kamen sudbine“ – Stone of Scone (kamena ploča teška 150 kg, dugačka 66 cm, široka 42, i visoka 27 cm). Problemi između Škotske i Engleske nastali su upravo u vezi sa ovim kamenom, koji je korišten tokom ceremonija krunisanja škotskih kraljeva (1249, mladi kralj Alexander III). Godine 1296, nakon pohoda na Škotsku, engleski kralj Edvard I uzeo je kamen kao deo ratnog plena i doneo ga u Vestiminstersku opatiju (Westminster Abbey) u Londonu, mesto gde se krunišu engleski monarsi. Ubrzo, počeo je Prvi škotski rat za nezavisnost od Engleske, kada su protiv okupatora ustali i obični ljudi predvođeni čuvenim Vilijamom Volasom, kojeg je glumio Mel Gibson u filmu „Hrabro srce“. Godine 1297, škotske snage ostvarile su veliku pobedu u Bici na Sterlinškom mostu (Battle of Stirling Bridge, na gelskom: Blàr Drochaid Shruighlea), i na kratko proterale Engleze.
„Kamen sudbine“ je 1953. godine još uvek bio u Londonu, i korišten je prilikom krunisanja nedavno preminule kraljice Elizabete II, ali je najzad vraćen u Škotsku 1996. godine i postavljen u Edinburškom zamku. Dogovorom između Engleske i Škotske, kamen će biti pozajmljen i prisutan u Vestminsterskoj opatiji svaki put prilikom krunisanja britanskih monarha. U maju 2023, kamen je ceremonijalno napustio Edinburški zamak zbog krunisanja kralja Čarlsa III, i zatim je vraćen u Edinburg. Škotska je međutim donela novu odluku, i 30. marta 2024. kamen je iz Edinburga prebačen u Muzej Perta (Perth Museum), grada u Škotskoj severno od Edinburga, jer su krunisanja škotskih kraljeva u srednjem veku obavljana 3 milje severno od Perta, na reci Taj (Tay). Deset dana pre našeg dolaska u Škotsku, 12. jula 2025. Australijanac u poseti muzeju u Pertu, odeven u tradicionalni kilt, razbio je staklo u kojem se nalazi kamen i tom prilikom je uhapšen.
Panorama Edinburga, s vrha Edinburškog zamka © Ivana Dukčević
Hospital Square, trg u jednom delu zamka © Ivana Dukčević
Na ulazu u Vojni muzej
Vojni muzej © Ivana Dukčević
Vojni muzej © Ivana Dukčević
Zadnji deo privatnih odaja vladara Škotske © Ivana Dukčević
St. Margaret’s Chapel u okviru zamka, najstarija je crkva u Škotskoj © Ivana Dukčević
St. Margaret’s Chapel, najstarija crkva u Škotskoj © Ivana Dukčević
Osim kao palata vladarskih porodica, Edinburški zamak služio je i kao zatvor u kojem su tavorile različite grupe zatvorenika – od kriminalaca, sve do političkih zatvorenika koji su ovde dovedeni jer su pomagali pobunjenicima u Americi da ostvare nezavisnost SAD-a, britanske kolonije. Ovi VIP zatvorenici, tokom tamnovanja izrađivali su skupocene predmete koji su danas izloženi u vitrinama. Prostorije sa kamenim zidovima gde su bili smešteni, još uvek postoje.
U tvrđavi smo videli krune škotskih vladara (fotografisanje je zabranjeno), i Great Hall, najveću prostoriju u zamku gde su kraljevi i kraljice primali goste. U okviru zamka nalazi se Vojni muzej, gde mogu da se vide oružje i uniforme vojnika iz različitih perioda istorije Škotske. U jednom delu zamka nalazi se najstarija kapela u Škotskoj.
Crown Square, trg na koje se nalazi novi National War Memorial (levo) posvećen poginulima u ratovima, kao i deo sa privatnim odajama vladara Škotske (The Great Hall i Palace Apartments) © Ivana Dukčević
Podaci o škotskoj kruni © Ivana Dukčević
Laich Hall, sala koja je preuređena za potrebe trpezarije kralja Džejmsa VI © Ivana Dukčević
Laich Hall, trpezarija kralja Džejmsa VI © Ivana Dukčević
The Great Hall, najveća prostorija u zamku gde je kralj Džejms IV pravio glamurozne bankete, da bi u XVIII veku služio kao vojna bolnica © Ivana Dukčević
The Great Hall © Ivana Dukčević
The Great Hall © Ivana Dukčević
The Great Hall © Ivana Dukčević
The Great Hall © Ivana Dukčević
The Great Hall © Ivana Dukčević
Biblija © Ivana Dukčević
Portret čuvene Meri, kraljice Škotske © Ivana Dukčević
The Birthing Room – soba u kojoj je rođen škotski kralj Džejms VI (James VI), za vreme čije vladavine su Škotska i Engleska postale jedna država, te je nakon ujedinjenja postao britanski kralj Džejms I – kraljevski grb vidi se u ogledalu © Ivana Dukčević
Ploča posvećena Supruzi Džejmsa V, i majci kraljice Meri od Škotske, koja je u zamku umrla 1560. godine © Ivana Dukčević
Momak iz organizacije House of Names, otkriva poreklo prezimena posetiocima koji to žele, i po ceni od oko 15 – 20 funti štampa u boji porodični grb familije, ukoliko postoji (podaci mogu da se pronađu i na web stranici) © Ivana Dukčević
Mesto gde su boravili zatvorenici Edinburškog zamka © Ivana Dukčević
VIP zatvorenici – politički zatvorenici, imali su bolji tretman od običnih © Ivana Dukčević
Svakog dana osim nedeljom u 13 h, s vrha zamka oglasi se stari top „One o’Clock Gun„, a ceremoniju punjenja i ispaljivanja koju obavljaju gardisti, prati veliki broj posetilaca. Pored topa, na isturenom delu zamka smestila se lepa kafeterija Redcoat Café, koja osim bašte ima i unutrašnji deo, odakle se pružaju pogledi na donji deo grada, ulicu Princes Street i gradski park Princes Street Gardens. Najlepši pogledi na zamak iz podnožja, pružaju se iz parka Princes Street Gardens u ulici Princes Street.
„Mons Meg“ iz 1457, poklon za kralja Džejmsa II – nekada najveći top u Škotskoj (naziv potiče od imena grada u Belgiji gde je napravljen) © Ivana Dukčević
„One o’Clock Gun„, svakog dana osim nedeljom, u 13 h oglasi se sa vrha Edinburškog zamka © Ivana Dukčević
Edinburški zamak, iz podnožja © Ivana Dukčević
Škotska Edinburg Edinburgh Castle, Škotska Edinburg Edinburgh Castle, Škotska Edinburg Edinburgh Castle, Škotska Edinburg Edinburgh Castle