TURSKA / Istanbul – Istorijski centar: Sultanahmet i Sarajburnu

TURSKA / Istanbul – Istorijski centar: Sultanahmet i Sarajburnu

.

.

 

.

.

Istanbul – Istorijski centar

.

Sultanahmet i okolina

.

.

.

 

Kada bi čitava planeta bila jedna država, Konstantinopolj bi bio njena prestonica

Napoleon Bonaparta 

.

.

.

Ni jedan grad na svetu ne može se pohvaliti položajem koji ima Istanbul. Zahvaljujući tome što je što baš na ovom mestu proglašen kraj evropskog i početak azijskog kontinenta, Konstantinopolj a kasnije Istanbul, hiljadama godina bio je svojevrstan most između Istoka i Zapada. Između “tri dela” kopna smestilo se Mramorno more, koje se kod Istorijskog poluostrva sužava u čuveni Bosforski moreuz i nakon 30-ak kilometara ulazi u Crno more. Nadomak Bosfora, na istom mestu ali ka zapadu, more formira duboki zaliv po imenu Zlatni rog (Haliç).

.

.

.

Istanbul, “Plava džamija” Sultana Ahmeda I © Ivana Dukčević

 

 

Istanbul, Sultanahmet, čajdžinica © Ivana Dukčević

 

 

Istanbul, Aja Sofija i ostaci vizantijske palate © Ivana Dukčević

 

 

Aja Sofija, vizantijski mozaici crkve iz VI veka na više mesta pojavljuju se ispod dotrajalih prekrečenih zidova potonje džamije © Ivana Dukčević

 

 

“Uličica hladne česme” © Ivana Dukčević

.

.

.

*Tekst i fotografije deo su publikovane knjige “Umetnost putovanja” (ISBN 978-86-7963-499-3) i knjige-vodiča o Turskoj (ISBN 978-86-7722-422-6), zaštićeni Zakonom o autorskim i srodnim pravima: Službeni glasnik Republike Srbije, br. 104/2009 i 99/2011. Nije dozvoljeno kopiranje, niti objavljivanje bez dozvole autora.

.

*The text and photographs are parts of the published book “Umetnost putovanja” (ISBN 978-86-7963-499-3) and the book on Turkey (ISBN 978-86-7722-422-6), protected by copyright and related rights: Official Gazette of the Republic of Serbia, Nos. 104/2009 and 99/2011.

.
.

 

.
Više od svega, Istanbul je grad „sa pogledom“. S obzirom da se prostire na sedam brežuljaka, sa bilo koje od uzvišica, kupola ili kula-vidikovaca pružaju se nezaboravni pogledi. Užurbana vreva na ulicama i dokovima luka iz kojih u svakom trenutku polaze i vraćaju se brodići puni lokalaca i turista, mostovi sa pecarošima preko Zlatnog roga ali i oni visoki, elegantni sa širokim saobraćajnicama – preko Bosfora, šarenilo čaršije sa raznobojnom robom i lavirint kaldrmisanih sokaka, trgovi sa golubovima i elegantna koplja istanbulskih minareta… Istanbul jednostavno treba doživeti.
,
.
.
.

 

Istanbul, sa gornjeg nivoa Aja Sofije, kroz otvoreni pendžer vidi se Plava džamija  © Ivana Dukčević

 

 

“Uličica hladne česme” © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Samo pedeset godina nakon turskog osvajanja, oko 1500. godine Istanbul je postao najveći grad starog kontinenta. Iako je tokom velikog zemljotresa, 14. jula 1509. mnogo ljudi poginulo i uništeno preko hiljadu kuća, sultan Bajazit obnovio je Istanbul uposlivši armiju od 80.000 ljudi.

 

Doskorašnji zvanični podaci o istoriji grada koji je navodno osnovan u VII veku pre naše ere, promenjeni su slučajnim otkrićem iz 2008. godine. Tokom prokopavanja tunela za novu liniju metroa, ispod starog dela Istanbula (Sultanahmet) pronađeni su ostaci naselja iz oko 6500. godine pre naše ere, a nedaleko odatle i nešto mlađi ostaci iz perioda vladavine Feničana. Nakon što je odlučeno da se sa gradnjom metroa nastavi, posle nekog vremena svetlost dana ugledala je antička naseobina Ligos (Lygos) kojom su u periodu između XIII i XI veka p. n. ere vladali Tračani. Na kraju, kopači tunela naišli su na ostatke nekoliko brodova potopljenih u mulju, iz XI veka…

 

Zbog verovatnoće postojanja arheoloških nalazišta, nova linija metroa kopana na dubini ne manjoj od 22 m, ali su i ovde radnici stalno prekidali posao, dozivali arheologe, a inženjeri bili primorani da zbog značaja otkrića promene već ugovorenu trasu metroa koja je postepeno počela da liči na izuvijanu zmiju. Na kraju, rad na liniji metroa je prekinut, a trasa nove linije naknadno premeštena nešto zapadnije od istorijskog centra. Godine 1985, UNESCO je staro jezgro Istanbula proglasio delom svetske kulturne baštine od izuzetnog značaja.
.
.
.
.

 

Istanbulski arheološki muzej, model vizantijskog Konstantinopolja sa hipodromom i palatnim kompleksom na mestu današnje Palate Topkapi, Plave džamije i nekoliko stotina metara ka zapadu, sve do kraja Kumkapi © Ivana Dukčević

 

 

Istanbulski arheološki muzej, digitalni model dela nekadašnje vizantijske palate © Ivana Dukčević

.

.

 

 

Sultanahmet – Sarayburnu (Seraglio Point)

.

.

Većina turista započinje razgledanje Istanbula tradicionalnom posetomtakozvanom “Istorijskom poluostrvu”, delovima grada Sultanahmet i Sarajburnu. Deo grada u srcu starog Istanbula koji se oslanja na Zlatni rog, na turskom se naziva Sarayburnu (od turskih reči: “saray” i “burnu”, što u slobodnom prevodu znači “rt sa palatom”). I zaista, na ovom mestu svi vladari grada u njegovoj viševekovnoj istoriji gradili su svoje palate, a prva velika bila je vizantijska. Neki delovi palate cara Justinijana iz VI veka još uvek postoje u naznakama, ali je na žalost većina odavno ispod nivoa zemlje. Poslednja palata u nizu koju i danas možete videti, a koju su njeni stanari – turski sultani napustili sredinom XIX veka, jeste Topkapi palata.

 

Niže palate, u severnom delu istorijskog poluostrva (u smeru ka luci Eminonu (Eminönü) nalazi se i Istanbulski arheološki muzej (İstanbul Arkeoloji Müzeleri), veliki Park Gulhane (Gülhane Park) i jedna od dve železničke stanice Istanbula – Sirkedži (Sirkeci), kraj puta čuvenog Orijent ekspresa.
.
.
Osim Sarajburnu, južni deo istorijskog poluostrva čini – Sultanahmet. Ovde se jedni pored drugih nalaze: crkva-džamija-(danas)muzej Aja Sofija – “Sveta Sofija” (Haghia Sophia ili Aya Sofya Müzesi), Džamija Sultana Ahmeda (poznatija kao “Plava džamija”), podzemna cisterna za vodu Jerabatan (Basilica Cistern ili Yerabatan Sarnıcı)iz vizantijskog perioda, kao i park na mestu nekadašnjeg velikog vizantijskog Hipodroma (At Meydanı). U parku danas možete videti dva stuba iz rimskog perioda i jedan egipatski obelisk, dok se preko puta nalazi nekadašnja Palata Ibrahim paše, danas Muzej turske i islamske umetnosti.
.
.

.

.

Istanbul, Plava džamija © Ivana Dukčević

 

 

Istanbul, ulica između Hipodroma i luke Eminonu © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Deo Teodosijevih zidina i okolina

.

 

U južnom delu Sultanahmeta, tik uz široki Kenedijev bulevar, saobraćajnicu koja razdvaja kopno od Mramornog mora nalaze se relativno očuvani, ali i obnovljeni ostaci nekada neosvojivih vizantijskih zidina. Sagrađene su u V veku za vreme vladavine cara Teodosija II, zbog čega se nazivaju njegovim imenom.

 

Zidine kojima je istorijsko poluostrvo bilo kompletno opasano, prvobitno je sagradio car Konstantin u IV veku. Car Teodosije II ih je u V veku ojačao duplim redom zidina sa dvorednim šancima. Osim zidina ne tako udaljene Troje (takođe u zapadnoj Turskoj), konstantinopoljske Teodosijeve zidine vekovima su važile za neosvojive. 

.

Iako su grad u više navrata napadali Huni, Sloveni i Arapi, u čitavoj hiljadu-godišnjoj istoriji Konstantinopolj je osvojen samo dva puta. Tokom Četvrtog krstaškog rata 1204. godine (sve do 1261), krstaši iz Venecije su na svom navodnom putu ka Jerusalimu osvojili i opljačkali grad, a stanovništvo se u narednih 60 godina preselilo u Nikeju – sada Iznik, dvestotinak kilometara jugoistočno). Nešto kasnije, vizantijski carevi sklopili su savez sa najvećim venecijanskim rivalima, Đenovljanima. Za uspešnu misiju isterivanja Venecijanca, dobili su kao nagradu brdo preko puta istorijskog poluostrva, koje su naselili (Galata).

.

.

.

.

Muzej mozaika Velike (vizantijske) palate – nekadašnji podni mozaici Justinijanove palate © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Pre nego što je 1451. Mehmed II Osvajač (tur: 2. Mehmet Fatih) započeo ono što ni jedan sultan pre njega nije uspeo – osvajanje grada na Bosforu, sagradio je Rumeli Hisarı, tvrđavu na evropskoj strani Bosfora, popravio gotovo istovetnu ali nekoliko decenija stariju Anadolu Hisarı (Anadolijsku tvrđavu) preko puta, sa azijske strane i tako započeo kontrolu moreuza i naplatu prolaza stanovnicima Kosnstantinopolja. Zabrinuti Vizantijci odlučili su da velikim, metalnim lancem porinutim u vodu blokiraju ulaz brodova u gradsku luku – zaliv Zlatni rog, i tako sačuvaju svoju flotu od turskih napada. 

.

Ne mogavši da brodovima priđe Zlatnom rogu, Mehmed II smislio je bolji plan. Jedne noći, naredio je da se tursko brodovlje bukvalno prenese iz Bosforskog moreuza (u blizini današnje Palate Dolmabahče) uzbrdo pa nizbrdo (preko sadašnjih delova Istanbula – Bejoglu i Galate), i porine u vode Zlatnog roga, iza vizantijske prepreke. Rečeno – učinjeno. Brodovi su vučeni i kotrljani na balvanima, sve dok im korita nisu porinuta u Zlatni rog. Kada su se branioci zaliva ujutro probudili, bili su potpuno zatečeni, a njihovo brodovlje uništeno!

.

.

Turcima je ostalo još samo da unište neosvojive zidine grada. Međutim, ono što bi tokom dana turska đulad oštetila, tokom noći je čitava armija građana Konstantinopolja popravljala. Osmanlije su uskoro shvatile da je posao uzaludan. Navodno je izvesni ugarski (mađarski) konstruktor Urban trebalo da pomogne Vizantijcima i za njih sagradi najveći top ikada, sa ogromnim đuletom kojem je trebalo skoro 3 sata da se napuni i ispali. Međutim, za vreme poslednjeg vizantijskog cara Konstantina II Dragaša, država je ostala bez novca. Želeći da ostvari zaradu za već napravljeni top, Urban ga je ponudio suprotnoj zaraćenoj strani – Turcima. 

.

.

.

.

Teodosijeve zidine (IV vek) © Ivana Dukčević

 

 

Ostaci dela vizantijske palate Bukoleon © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Bio je to početak kraja. 29. maja 1453. i delom narednog dana, Konstantinopolj je definitivno pao. Osvojili su ga Turci Osmanlije predvođeni 22-godišnjim sultanom Mehmedom II koji je uz titulu i ime dobio i nadimak “Osvajač” (na turskom: “Fatih”).

.

Ukoliko odlučite da prošetate duž kilometrima dugih zidina, u delu nadomak rejona Sultanahmet, u smeru ka zapadu videćete nekadašnje kapije ulaza u grad koje i danas služe istoj nameni. Nešto dalje nalazi se Tvrđava sedam kula (Yedikule Müzesi). Zapadnije, u blizini kraja Kumkapi, duž istog bulevara ugledaćete deo jedne od palata velikog kompleksa Magnum Palatium iz vizantijskog perioda – Palatu Bukoleon (Bukoleon sarayı). Prepoznaćete je po delu zidina koje liče na dvospratnicu sa izbijenim prozorima.

 

Ostaci palate nalaze se nadomak nekadašnje vizantijske crkve Svetih velikomučenika Sergeja i Bahusa (SS Sergius ve Bacchus) iz VI veka, koja je po osvajanju Konstantinopolja pretvorena u džamiju i nosi naziv “Mala džamija Aja Sofija” (Küçuk Ayasofya Camii). Ova nevelika bogomolja smatra se jednim od nekoliko najvažnijih spomenika iz vizantijskog perioda ovog grada. 
.
.
.
.
Nekada crkva, danas džamija “Mala Aja Sofija” © Ivana Dukčević

 

 

Dotrajale kuće između kraja Sultanahmet i Kumkapi © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Kumkapı

.

 

Kumkapi na turskom znači „Peščana kapija“. Iako pesku ni traga, Kumkapi se zaista nalazi u neposrednoj blizini mora i usko je povezan sa ribom, uličnom pijacom ribe, a najpoznatiji po ribljim restoranima. Ukoliko u Istanbulu želite da probate ribu, mesto za to je upravo neka od ribljih taverni Kumkapija, od kojih neke imaju pogled na Mramorno more. 

 

U vizantijskom periodu Kumkapi je bio naseljen grčkim mornarima koji su kraj zvali Kontoskàlion. U vreme Osmanlijskog carstva, Jermeni su činili veliki deo stanovništva Kumkapija, jer se sedište njihove patrijaršije nalazilo upravo na ovom mestu.

.

Na dokovima sa ribarskim brodićima, prodaja ribe u jutarnjim časovima odvija se već vekovima. U večernjim časovima, kaldrmisanim ulicama unutar zidina, grčki, a potom i turski mornari odlazili su u kafane (na turskom – meyhane), na meze, rakiju i ribu. Slušala se tradicionalna muzika – fasıli gledao trbušni ples. Ni danas nije mnogo drugačije, osim što će vas  u tavernama često dočekati danas popularna ciganska muzika uz zvuk violine i klarineta. 

.

.

 

 

Kumkapi, sušenje ribe u dvorištu ribljeg restorana © Ivana Dukčević

 

 

Kumkapi, riblja pijaca © Ivana Dukčević

 

 

Kumkapi, riblji restorani sa atmosferom u stilu beogradske Skadarlije © Ivana Dukčević

.

.

 

Arasta Bazaar

.

 

Odmah po izgradnji Džamije sultana Ahmeda I (Plave džamije), u XVII veku nekadašnje skladište baruta pretvoreno je u bazar. Na ovaj način vernici su posle službe mogli da odu u kupovinu, a džamija se održavala od rente koju je skupljala od zakupaca prostora – trgovaca. I danas, bazar smešten između Plave džamije i Muzeja mozaika služi istoj nameni. 

.

S obzirom da radi svakodnevno, koristan je za turiste koji su u (ne)prilici da u Istanbulu provedu samo jedan dan – nedelju, kada su oba turistički popularna bazara – Kapali čaršija i Bazar začina, zatvoreni. Bazar se sastoji iz jedne jedine dugačke „ulice“, sa čije se leve i desne strane nalaze radnje. Ipak, ponuda na bazaru nije ni izbliza kao ona u Kapali čaršiji, a roba je nešto skuplja.

.

Južno od Arasta bazara nalaze se ostaci Palate Mehmed paše Sokolovića (Sokollu Mehmet Paşa), Srbina koji je u XVI veku kao dečak “dankom u krvi” poslat u Istanbul, bio prinuđen da prihvati islam i kasnije napravio karijeru u Osmanlijskom carstvu. Na ostacima pašine palate u XIX veku su sagrađene drvene vile, dok se na jednom delu temelja danas nalazi veliki parking.

.

.

.

.

Ulične mačke (kedisi), zaštitni znak Turske © Ivana Dukčević

 

 

Arasta bazar © Ivana Dukčević

.

.

.
.

.

Büyük Saray Mozaikleri Müzesi

Muzej mozaika Velike palate

.

 

Muzej mozaika ustvari i nije klasičan muzej – otvoren je na mestu nekadašnje velike vizantijske, carske palate iz VI veka, čiji su podni mozaici ovde pronađeni.

 

Južno od Plave džamije, stotinak metara ulice više liči na gradilište nego na centralni deo grada, a sve zbog toga što su na ovom mestu pronađeni ostaci centralne palate vizantijskih vladara. Unutar “muzeja” možete pogledati podne mozaike nekadašnjeg unutrašnjeg dvorišta palate (Palatium Aula), dela velikog kompleksa Palatium Magnum koju je u IV veku podigao car Konstantin I Veliki, a kasnije delove dograđivali naredni vizantijski vladari.

 

Podni mozaici palate u okerastim, crvenkastim, plavičastim, zelenkastim i smeđim tonovima čine predivne složene kompozicije, sa temama iz običnog života: dečje igre, scene lova, mitološke scene i borbe postojećih i izmišljenih, fantastičnih životinja, na primer: lav napada slona, orao koji je uhvatio zmiju, grifon hvata guštera, i slično.
INFO: Ulica iza Plave džamije:Torun Sok. Arasta Çarşısı / Utorak – nedelja, 9 – 16.30 h / oko 3 evra
.
.
.

 

Muzej mozaika Velike (vizantijske) palate © Ivana Dukčević

 

 

Detalj iz Muzeja mozaika Velike (vizantijske) palate © Ivana Dukčević

.

.

.
.

At Meydanı

Hipodrom

.

 

Neki turisti stignu u centar Istanbula i pokušavaju da pronađu čuveni, antički hipodrom. Iznenade se kada im objasne da je park elipsastog oblika koji se nalazi paralelno sa platoom u srcu starog grada, u stvari mesto nekadašnjeg hipodroma. Danas se ovaj trg naziva Sultanahmet Meydanı (Trg Sultana Ahmeda), a originalni zidovi hipodroma nalaze se desetak i više metara ispod nivoa zemlje.

 

U antičkom periodu, u središnjem delu hipodroma, duž staze (spina) bili su postavljeni interesantni stubovi – obelisk i slični, najčešće doneti iz raznih krajeva tada vaskolikog Vizantijskog carstva. Shodno tome i konstantinopoljski hipodrom imao je dekoraciju slične vrste. Danas se, međutim, na trgu nalaze samo tri stuba: 1) Spiralni stub – najstariji antički grčki spomenik u Istanbulu donešen iz Delfa, gde je u V veku pre naše ere podignut povodom pobede Grka nad Persijancima tokom Grčko-persijskih ratova; 2) Obelisk faraona Tutmozisa III (Diliktaş) iz XVI veka pre naše ere, donešen iz Egipta za vreme cara Teodosija I, u IV veku; 3) Obelisk vizantijskog cara Konstantina VII Porfirogenita iz X veka, jedan je od poslednjih koji su postavljeni na Hipodromu (nekada je bio obložen bronzanim pločicama). Još sedam statua u slavu čuvenog Porfirija, vozača dvokolica bilo je poređano duž spine, ali je od njih ostalo samo postolje koje možete videti u Istanbulskom arheološkom muzeju.

.

.

.

 

Hipodrom, obelisk faraona Tutmosiza III (Diliktaş) © Ivana Dukčević

 

 

Spiralni stub iz proročišta u Delfima (antička Grčka) © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Mnogi ne znaju da u ulici Ibret Sokağı, nizbrdo polukružnog dela hipodroma ka obali Mramornog mora, može da se vidi deo originalnog, polukružnog zida Hipodroma (Hippodrome Sphendeone) iz III i IV veka, tačno u podnožju Srednje tehničke škole. Na ovom mestu sredom se postavljaju improvizovane tezge za pijacu na kojoj možete kupiti voće i povrće.

 

Na severoistočnom delu Hipodroma nalazi se osmougaona građevina – česma sa zelenom kupolom i 8 mermernih stubova (unutrašnjost kupole ukrašena je zlatnim mozaicima). Zdanje po imenu Alman Çeşmesi  – Nemačka česma ili Fontana cara Kajzera Vilhelma II iz 1898. godine, podignuto je u spomen dvogodišnjice čuvene posete nemačkog cara Kajzera Vilhelma II, Istanbulu. Česma u vizantijskom stilu zaista je i napravljena u Nemačkoj 1900, a onda je u delovima prebačena u Istanbul.
.
.
.

 

Ostaci originalnog vizantijskog Hipodroma iz IV veka, između lokalne pijace i srednje škole, na vrhu © Ivana Dukčević

 

 

Fontana nemačkog cara Kajzera Vilhelma II © Ivana Dukčević

.

.

 

.

Sultanahmet Camii

Džamija Sultana Ahmeda – Plava džamija

.

 

Za razliku od ostalih džamija Istanbula (i Turske), u takozvanoj „Plavoj džamiji“ Sultana Ahmeda sagrađenoj početkom XVII veka nećete morati da se izuvate. Umesto toga, zbog velikog broja turista domaćini su došli do jednostavnijeg rešenja. Pored ulaza u ovu džamiju, nalazi se kanta sa plastičnim kesama – “nazuvcima” koje nataknete na donji deo obuće, a na izlazu ih skinete i odložite u istu takvu kantu. Iako je ovaj izum uveliko u upotrebi u mnogobrojnim palatama sveta i na mestima gde je rizik od oštećenja tepiha značajan, u Plavoj džamiji napravljen je izuzetak da se u džamiju uopšte – može ući obuven.

 

Džamija Sultana Ahmeda u stvari je sazidana kao delimična kopija nadaleko čuvenije Selimije džamije (Selimiye Camii) u Jedrenima (Edirne), najvećeg arhitektonskog dostignuća osmanlijskog građevinara Sinana (sa najvišim minaretima na svetu, posle onih u Meki).

.

Zbog dekorativnih pločica preovlađujuće plave boje, Sultanahmet džamija je kasnije prozvana i “Plavom džamijom”. Inače, u Istanbulu postoje mnoge džamije čija je istorijska i arhitektonska vrednost od većeg značaja od Plave (na primer: Džamija Sulejmanija, Fatih džamija, Ejup džamija), ali je zbog blizine Aja Sofije, Plava džamija postala turistički najposećenija.

.

.

 

 

Džamija sultana Ahmeda I – “Plava džamija” © Ivana Dukčević

 

 

Džamija sultana Ahmeda I – “Plava džamija” © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Aya Sofya Müzesi

Crkva Svete Sofije – Aja Sofija

.

 

Sa druge strane platoa Plave džamije u svoj svojoj veličini stoji Aja Sofija, velelepno zdanje koje je vekovima važilo za najveću crkvu na svetu. Kao i u vreme kada je sagrađena, Sveta Sofija (Hagia Sofia, na grčkom Αγία Σοφία, tj. “Crkva Božanske Mudrosti”), još uvek važi za jednu od najvećih bogomolja ikada sagrađenih i ima jednu od najvećih kupola na svetu. Sve do završetka gradnje katedrale u Sevilji (1520), Aja Sofija bila je najveća crkva na svetu, a danas se smatra najvećim dostignućem vizantijske arhitekture.
.
Crkva je podignuta između 527. i 565. godine pod pokroviteljstvom vizantijskog cara Justinijana, prema nacrtima Isidora iz Mileta. Sagrađena je kako bi zadovoljila potrebe konstantinopoljske patrijaršije čijoj je nameni prethodno služila crkva Aja Irini (Aya Irini, ili Haghia Irini, danas u prvom dvorištu Palate Topkapi). Počev od VI veka, narednih 900 godina Aja Sofija bila je sedište Vizantijske patrijaršije, a kasnije i Pravoslavne crkve, uopšte.

 

Gradnja Aja Sofije započeta je u IV veku. Dva puta je gorela u požaru, a kasnije preživela oštećenja u zemljotresu (551. godine) kada se prvobitna kupola urušila. Nakon nesrećog događaja u pomoć je pozvan Isidor Mlađi, nećak prvobitnog arhitekte, koji je konstruisao novu kupolu od lakih materijala i postavio je 6,25 m više od prethodne, te je zdanje u VI veku dobilo konačni izgled. Visina crkve sada je 55 m, a prečnik kupole 31 metar. Kasnije, car Justinijan naredio je da se crkva dopuni sa nekoliko stubova donešenih iz antičkog Balbeka (Baalbek, danas u Libanu), u IX veku preživela je oštećenja još u jednom zemljotresu, a u XVI veku mimar Sinan je dodao zdanju određena ojačanja u konstrukciji.

.

.

.

 

Aja Sofija © Ivana Dukčević

 

 

Aja Sofija © Ivana Dukčević

.

.

 

Crkva je sazidana od najfinijih građevinskih materijala poznatih u ono vreme: laganih cigli sa Rodosa, za kupolu; crvenog kamena za stubove iz Rima; delova od zlata i srebra – rad efeških zanatlija; belog mermera sa ostrvlja Mramornog mora; žutog mermera iz Afrike, itd. Unutrašnje zidove crkve krasi raznobojni mermer i porfir, vrsta ljubičastog kamena koji je u vizantijskom periodu bio rezervisan samo za carske, umetničke ili građevinske poduhvate. Kompletna unutrašnjost crkve bila je ispunjena prikazima iz Biblije urađenih u mozaicima, sa pozadinom u zlatnoj boji.

 

Osmanlijskim osvajanjem Konstantinopolja i dolaskom Turaka, crkvi su dodati minareti, unutrašnjost sa mozaicima prekrečena je u okerastu boju uz dodatak floralne dekoracije, te je u XV veku postala džamija. 30-tih godina XX veka, odlukom prvog turskog predsednika Ataturka Sveta Sofija prestaje da bude bogomolja i postaje muzej.

 

U Svetoj Sofiji možete razgledati kako spoljašnjost, tako i unutrašnjost: – prizemlje i gornji nivo. U prizemlju, u čuvenom “otvoru za palac” možete okrenuti i sebe i svoj palac (koji treba da je u rupi) za 360 stepeni, i tako obezbediti sebi (kako se tvrdi) da vas sreća prati čitavog života. U slučaju većeg broja turista, može vam se desiti da za „večnu sreću“ malo pričekate u redu i slatko se nasmejete pokušajima ljudi da okrenu u krug, u isto vreme i sebe i svoj palac (u rupi). U prizemnom delu hodaćete po mermernom podu sa geometrijskim motivima, videti interesantnu predikaonicu, ali i veliku urnu donešenu iz Pergamona, napravljenu iz jednog komada mermera.
.
.
.

 

Aja Sofija © Ivana Dukčević

 

 

Aja Sofija © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Na gornjem nivou Aja Sofije nalaze se Imperijalna i Mermerna kapija iz vizantijskog perioda, rezervisane za prolaz cara i crkveni sinod. Na zidovima, na više mesta ispod premalterisanih islamskih motiva, poslednjih par decenija počeli su da se naziru prelepi hrišćanski mozaici. Na tim mestima restauratori su započeli konzervaciju. Restauracija Aja Sofije u stvari nikada i ne prestaje, te je čitava crkva – muzej u svakom momentu jedno veliko gradilište.

 

Arhitektura Aja Sofije značajno je uticala na izgled bogomolja u osmanskom periodu. U sličnom arhitektonskom stilu, u periodu između XV i XVIII veka izgrađen je veliki broj osmanlijskih džamija, u Istanbulu i ostatku Turske. Naime, na spoljnu arhitekturu osmanlijskih džamija najveći uticaj imala je upravo vizantijska arhitektura, i u tom smislu osmanski stil prilično se razlikuje od spoljne arhitekture prethodnih, turskih seldžučkih džamija.
INFO: Na centralnom platou, preko puta Plave džamije / Utorak – nedelja, 9 – 16.30 h / oko 10 evra
.
.
.
.

 

Aja Sofija (vizantijski mozaici crkve iz VI veka, na više mesta pojavljuju se ispod dotrajalih prekrečenih zidova potonje džamije) © Ivana Dukčević

 

 

Aja Sofija, vizantijski mozaici crkve iz VI veka na više mesta pojavljuju se ispod dotrajalih prekrečenih zidova potonje džamije © Ivana Dukčević

.

.

 

Soğukçeşme sokağı

„Uličica hladne česme“

.

 

Jedna od najautentičnijih i najmirnijih ulica starog grada nalazi se u samom „centru zbivanja“, a ipak izdvojena od najveće gužve. Potpuno renovirana pešačka uličica sa prelepim, drvenim osmanlijskim vilama, smestila se u procepu između zidina Topkapi palate i Aja Sofije.

 

Nekada su u „Kući jasmina“, „Kući ruže“ i sličnim, između krošnji istoimenog drveća, ukrasnim žbunovima i među cvećem živeli zvaničnici najvišeg ranga koji su radili u Topkapi palati i Aja Sofiji. Iako je na ovom mestu ulica postojala još u VIII veku, ime je dobila po česmi koja je napravljena tek 1800. godine.

.

80-tih godina XX veka predivne stare kuće do detalja su renovirane, drvena fasada obojena je u tonove pastelne zelene, smeđe, svetlo plave, krem i rozikaste, i sada se u njima nalaze luksuzni butik-hoteli. U ulici u postoje i ostaci bunara i depoa za vodu iz rimskog perioda, koji su pretvoreni u tavernu. U jednom delu ulice nalazi se Istanbulska biblioteka. Sredinom XX veka, biblioteku je osnovao Čelik Gulersoj (Çelik Gülersoy), veliki zaljubljenik u Istanbul koji se zalagao da se ulica obnovi. U biblioteci otvorenoj za posetioce 1990. godine, nalazi se više od 10.000 retkih knjiga.
.
.

 

 

“Uličica hladne česme” © Ivana Dukčević

 

 

“Uličica hladne česme” © Ivana Dukčević

.

.

 

Haseki Hürrem Hamam

Rokselanin Hamam

.

 

U ženskom, javnom kupatilu nekada moćne sultanije Rokselane (Hurem), supruge sultana Sulejmana I, sada se nalazi prodavnica ćilima pod patronatom Ministarstva kulture i turizma. Hamam je sazidan prema nacrtima najčuvenijeg arhitekte osmanlijskog perioda – Sinana, i smešten između Plave džamije i Aja Sofije.
.
.
.

 

Rokselanin hamam © Ivana Dukčević

.

.

 

.

Yerabatan Sarnıcı – Yerabatan Sarayi

Jerabatan podzemna cisterna

.

 

Sa druge strane glavne ulice, preko puta Aja Sofije ispod nivoa ulice nalazi se nekadašnja vizantijska podzemna cisterna, koja je i u osmanlijsko vreme, sve do XX veka služila kao rezervoar za vodu. Sagrađena je u VI veku (u isto vreme kada i Aja Sofija) za vreme cara Justinijana, na mestu jedne od ranih, rimskih bazilika iz III ili IV veka, koja je uništena u požaru. Preko rimskog Valensovog akvadukta iz III veka (Bozdoğan kemeri) i Mağlova akvadukta, voda za piće je u cisternu stizala iz distribucionog centra 19 km severno – Beogradske šume (danas omiljenog izletišta stanovnika Istanbula). Iznad cisterne nekada je bio prelep park sa kolonadama.

 

140 metara duga i 70 metara široka, sa 336 mermernih i granitnih, antičkih (dorskih i jonskih) stubova visine oko 9 metara, cisterna izgleda kao prazna podzemna palata. Stubovi su poređani u 12 redova, uglavnom su obli i bez dekoracije. Ipak, postoji i nekoliko antičkih koji su ovde donešeni kako bi se prilikom gradnje uštedelo na materijalu. Stub sa ugraviranim “suzama”, i dva kamena kapitela – glave antičkog, mitološkog bića Meduze, inkorporirani su u postolja za stubove, od čega jedan stoji na strani, a drugi naopačke.
.
INFO: Preko puta Aja Sofije, ulaz iz ulice Caferıya Sokak / Svakodnevno, 9 – 18 h / Oko 6 evra
.
.
.

 

Jerabatan, podzemna cisterna © Ivana Dukčević

 

 

Jerabatan, podzemna cisterna © Ivana Dukčević

 

 

Jerabatan, podzemna cisterna © Ivana Dukčević

.

.

 

Milion stub

,

 

U blizini ulaza u Jerabatan cisternu primetićete belu, mermernu česmu Bešir Age (Beşir Ağa), tamnoputog age iz Afrike. Iza česme, na brdašcu stoji kameni, osmanlijski toranj za vodu iz XVIII veka, koji podseća na veliki dimnjak. Levo od njega, delimično ispod nivoa zemlje nalazi se manji, kameni – Milion stub, deo nekadašnje trijumfalne kapije od kojeg su se u doba Vizantije merile razdaljine u Carstvu (u početku, do Rima). Turisti često pomešaju Milion stub sa osmanlijskim tornjem za vodu (na brdu iznad stuba).
.
.
.
.

 

Levo od Bešir-agine česme – “Milion” stub; Gore – osmanlijski toranj za vodu © Ivana Dukčević

.

.

.

U okolini …

.

 

U neposrednoj okolini platoa na kojem se nalaze Aja Sofija i Plava džamija, postoji Başdoğan Carpet Centre, prodavnica tepiha ispod koje se mogu videti podzemni delovi nekadašnje vizantijske palate.

 

Nešto dalje, u Clodfarer Caddesi možete pogledati Binbirdirek Sarnıcı, još jednu (turistički manje posećenu) vizantijsku podzemnu cisternu za skladištenje pitke vode (iz IV veka), sa 1001 stubom (“Bin” – hiljadu, “bir” – jedan, “direk” – stub).

 

Nešto južnije, u nekadašnjem istanbulskom zatvoru rezervisanom za ubice (“Dersaadet Cinayet Tevkifhanesi”), danas je smešten jedan od najlepših starinskih hotela u gradu – Four Seasons Hotel. Na tabli ispred ulaza u hotel, ispisana je prethodna namena ovog zdanja.
.
.
.
.

 

Sultanahmet, panorama sa restorana na vrhu zgrade, na nekadašnji zatvor a danas luksuzni “Four Seasons Hotel”, i Bosfor © Ivana Dukčević

 

 

Sultanahmet, jedna od mnogih starih drvenih kuća koje su preuređene u hotele © Ivana Dukčević

.

.

 

Cağaloğlu Hamamı

Čagaloglu hamam

.

.

Tursko kupatilo jedna je od institucija koja i danas ima svoje poklonike. Istočni narodi, a pre njih Rimljani izmislili su javna kupatila kao mesta ne kojima ljudi mogu da se pročiste telesno, ali i duhovno. Međusobno druženje i konverzacija koja može da traje satima, bili su deo obaveznog socijalnog momenta javnih kupatila, dok ih negde u V veku crkvene vlasti nisu zabranile. Od tada, za razliku od naroda Istoka, narednih oko hiljadu godina Evropljani se nisu kupali.

 

Džagaloglu hamam podignut je 1741, u ulici Yerabatan Caddesi, blizu Aja Sofije, i jedan je od dva najautentičnija, stara hamama Istanbula. U njemu možete pogledati baštu, Göbektaşı, Halvet i Hararet kupatila.
.
INFO: Otvoren od 7 h za muškarce, a od 8 h za žene (odvojene prostorije) / “Self service” kupanje košta oko 8 evra, a “kompletan tretman” oko 20 – 25 evra.
.
.
.
.

 

Sultanahmet, glavna ulica kroz koju prolazi tramvaj T-1 © Ivana Dukčević

 

 

Sultanahmet, prodavac đevreka © Ivana Dukčević

.

.

 

İstanbul Arkeology Müzeleri

Arheološki muzej Istanbula

.

 

Arheološki muzej u Istanbulu osnovan je 1869. i smešten na nizbrdici između prvog dvorišta Topkapi palate i centralnog istanbulskog Parka Gulhane. Preko puta ulaza u muzej nalazi se zgrada stare kovnice novca iz osmanlijskog perioda. Muzej se sastoji iz tri zgrade: Arheološkog muzeja, Muzeja orijenta (Starog Istoka) i Muzeja islamske umetnosti. Godine 1991, muzej je dobio nagradu Evropskog saveta.

 

Odmah po prolasku kroz muzejsku kapiju, u prvoj, manjoj zgradi sa leve strane nalazi se Muzej Orijenta. Ovde možete videti neke od najlepših primeraka predmeta iz različitih delova stare Mesopotamije: delovi vavilonske kapije (sa reljefnim, gleđosanim pločicama); čuveni prvi mirovni sporazum na svetu, iz Bitke kod Kadeša (sklopljena između egipatskog faraona Ramzesa II i hetitskog kralja Hatušilija), ali i skulpture drevne Mesopotamije.
.
.
.

 

.
Arheološki muzej Istanbula © Ivana Dukčević

 

 

Arheološki muzej Istanbula © Ivana Dukčević

 

 

Arheološki muzej Istanbula © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Unutar glavne zgrade muzeja (sa desne strane) pogledajte arheološke ostatke Istanbula iz grčkog, rimskog i osmanlijskog perioda („Aleksandrov sarkofag“, biste i statue antičkih bogova, statue Aleksandra Velikog i pesnikinje Sapfo, reljefe različitih antičkih hramova), delove upotrebnih predmeta pronađenih u vizantijskom periodu uz kompjutersku prezentaciju rekonstrukcije vizantijskih palata Konstantinopolja. U jednom delu nalazi se mapa čuvenog, rimskog puta Via Egnatia, koji je bio prva moderna saobraćajnica u istoriji (danas se autoput proteže duž severne Grčke, od Igumenice na zapadu, do granice sa Turskom, na istoku). U suterenu glavne zgrade nalazi se postavka u kojoj je predstavljeno osvajanje Istanbula od strane Turaka, ali i veliki broj sarkofaga i antičkih, nadgrobnih ploča, antičke figurine od terakote, rimski i vizantijski podni mozaici.

 

Muzej islamske umetnosti (Çinili Kösk) smešten je u samom dvorištu kompleksa. Prepoznaćete ga po dekoraciji od plavih pločica i pročelju belih stubova.
.
INFO: Na nizbrdici između prvog dvorišta Topkapi palate i Gulhane parka / Utorak – nedelja, 9 – 17 h / oko 4 evra
.
.
.
.

 

Arheološki muzej Istanbula © Ivana Dukčević

 

 

Arheološki muzej Istanbula – Muzej islamske umetnosti © Ivana Dukčević

.

.

.
.

Gülhane park

“Park ruža”

.

 

Iako mu je naziv u prevodu – “Park kuće ruža”, u velikom parku u samom srcu starog Istanbula osim raznobojnog cveća najviše se ističu predivne, izuzetno tanke i visoke krošnje drvoreda jasena i javora. U park se ulazi kroz zidine kapija tik uz glavnu ulicu sa tramvajima, koja se od platoa i Aja Sofije spušta ka luci Eminonu.

 

Središnjim delom parka prolazi široka staza za pešake, sa klupama, fontanom, ponekom česmom i par kamenih skulptura. Gledajući od ulazne kapije, levi deo parka nalazi se na ravnom, dok se u desnom delu travnjak postepeno pretvara u uzbrdicu (u smeru ka Palati Topkapi). Travnjaci se u Turskoj često koriste za piknik i idealni su za predah u obilasku grada.
.
.
.
.

 

Gulhane park © Ivana Dukčević

 

.
Sultanahmet, jedna od mnogih starih drvenih vila (koşk) koje su preuređene u butik-hotele © Ivana Dukčević

 

 

Sultanahmet, jedna od mnogih starih drvenih vila (koşk) koje su preuređene u butik-hotele © Ivana Dukčević

.

.

.
error: Zabranjeno kopiranje članaka i preuzimanje slika.