ŠPANIJA / Toledo – grad tri kulture

ŠPANIJA / Toledo – grad tri kulture

 

 

 

 

.

.

TOLEDO

.

– grad tri kulture –

.

.

.

 

U samom središtu zemlje, osamdeset kilometara južno od Madrida, na vrhu brda okruženog rekom nalazi se jedan od najlepših gradova Španije i njena stara prestonica – rimski Toletum, mavarska Tolaitola, španski Toledo. Kada smo mu – dolazeći s juga, prišli sasvim blizu i ugledali ga ispred sebe – sa suprotne strane reke, postalo je jasno koliki je značaj u srednjem veku imao njegov geografski položaj. Čitav omanji grad podignut visoko na brdu, u čijem podnožju duboko u kanjonu – i naizgled u punom krugu, teče reka Taho (Tajo), nalik je prirodnom utvrđenju. U kasno popodne, s platoa na drumu koji vodi duž oboda susednog brda, posmatrali smo Toledo koji sa ovog mesta ostavlja romantičnu sliku u oku posmatrača. Gotovo sve panoramske slike grada fotografisane su sa ovog mesta, a pre nekoliko vekova – El Greko (El Greco) – Grk poreklom sa Krita i čuveni dvorski slikar španskog kralja, odavde je ovekovečio pejzaž Toleda u oluji, na svom platnu .

.

.

.

 

Panorama Toleda © Ivana Dukčević

.

.

.

.

.

.

El Greko, Toledo (1596 – 1600, Metropolitan Museum of Art, Njujork)

.

.

.

.

.

*Tekst i fotografije deo su publikovanih knjiga o Španiji (ISBN 978-86-7722-374-8) i o Madridu/Toledu (ISBN 978-86-7722-353-3), zaštićeni Zakonom o autorskim i srodnim pravima: Službeni glasnik Republike Srbije, br. 104/2009 i 99/2011. Nije dozvoljeno kopiranje, niti objavljivanje fotografija, teksta, niti delova teksta bez dozvole autora.

.

*The text and photographs are parts of the published books on Spain (ISBN 978-86-7722-374-8) and on Madrid/Toledo (ISBN 978-86-7722-353-3), protected by copyright and related rights: Official Gazette of the Republic of Serbia, Nos. 104/2009 and 99/2011.

.

.

.

.

 

.
.
Osim ako ne boravite u samom gradu, najbolja opcija za (jednodnevni) obilazak Toleda je iz Madrida. Sa madridske, centralne železničke stanice Atoće (Estación de Atocha), nekoliko puta dnevno po ceni od oko 13 evra za povratnu kartu, polazi brzi voz koji putuje 32 minuta do stanice u Toledu. Od stanice do zidina starog Toleda ima oko 15 minuta pešice. Do Toleda možete stići i autoputem od Madrida (oko 80 km), po ceni od oko 9 evra za povatnu autobusku kartu.
.
.
.
.
.
.
.
Obala reke Taho, i most Puente de Alcantara u daljini © Ivana Dukčević
.
.
.
.
.
.
.
Mavarski (arapski) i hebrejski suveniri Toleda © Ivana Dukčević
.
.
.
.
.
.
.

O Toledu…

.

.

Za najčuvenijeg pisca Španije, Migela Servantesa, Toledo je bio „Slava Španije i svetlost svih njenih gradova“ – jedan od prvih koje su hrišćani rekonkistom osvojili od Mavara, viševekovnih vladara Toleda. Po osvajanju grada u kojem su vekovima zajedno živeli Mavari i Jevreji, Španci su preuzeli i neke od mavarskih i hebrejskih tradicija, zbog čega je Toledo i danas poznat kao „grad tri kulture“. Mavari su na Iberijskom poluostrvu – prvi put u Evropi, zasadili šafran i drveće badema, čiji su plod mleli i pravili marcipan (na španskom – mazapan). Neki u Španiji danas tvrde, da su praveći kolače u manastirima za izum marcipana zaslužne španske kaluđerice. Iako smo domaće kolačiće od marcipana koje prave monahinje, kupili u samostanu na koji smo slučajno naišli lutajući ulicama Toleda, mogućnost da su španske kaluđerice marcipan i izmislile, manje je verovatna.

.

Po prolasku kroz tešku, metalnu kapiju koja je iz uzanog toledanskog sokaka vodila u zamračen hol ženskog manastira, kucnuli smo na zamagljeno okno malenog prozora, koje je nakon minuta i samo delimično otvorila starija monahinja. Pokrivena tamnom odorom i vodeći računa o tome da nam se pogledi ne sretnu, kroz maleni prozor nalik šalteru, pružila mi je plastificiran meni sa požutelim fotografijama na kojim su bili paketi šest različitih vrsta kolačića. Kada sam joj prstom pokazala sliku onih koje želim da kupim, hitro je uvukla meni i ponovo zatvorila prozor. Nakon pet minuta, vratila se i kroz poluzatvoreno okno i u zamenu za novac, pružila mi izabrani paket.

.

U Toledu, marcipan se pravi u svim mogućim oblicima, puni žumancem, medom, mlevenom bundevom i šećerom, ili se – na mavarski način, pre modelovanja masa pomeša sa ceđenim sokom pomorandže ili ružinom vodicom. Jedna od dve najpoznatije i najstarije radnje za ručnu proizvodnju i oblikovanje marcipana „Santo Tome“ osnovana 1856. godine, nalazi se preko puta konkurentske „El Foro de Toledo“ koju vodi porodica Hunkera (Junquera), na glavnom gradskom trgu Zokodover (Plaza Zocodover). U ovim poslastičarnicama, kolačiće od marcipana moguće je birati na komad – po obliku, izgledu, ili gramaži, ili već upakovane u dekorativne kutije – uvijene u ukrasni papir, uz prospekt o istorijatu radnje. Kolače od marcipana ovde prave uz dodatak pinjola, limuna, oraha i čokolade, a recept ljubomorno čuvaju već više od dve stotine godina.

.

.

.

.

Trg Zokodover © Ivana Dukčević

.

.

 

 

 

Jedna od radnji sa marcipanom © Ivana Dukčević

.

 

 

 

Kutije marcipana u radnji © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Toledo je potpuno opasan srednjovekovnim zidinama, i u grad se ulazi kroz nekoliko raskošnih ulaznih kapija. Prolaskom kroz jednu od njih – Puerta Nueva de Bisagra, dospeli smo pravo u centar i prošetali kraj kuća u kombinaciji kamena i cigle – u mudehar stilu – mešavini arapskog arhitektonskog stila i kasne gotike, prošli pored gotskih crkvi i manastira, ali i palata kao što je Alkazar, i dve jevrejske sinagoge. Gornji, unutrašnji deo velike sinagoge Santa Marija La Blanka (Sinagoga de Santa Maria La Blanca), veoma je nalik čuvenoj kordovskoj džamiji Meskiti (Mesquita). U Sinagogi del Transito koju je 1366. godine osnovao Samjuel Levi – upravnik riznice kralja Pedra Prvog od Kastilje, nalazi se muzej istorije Jevreja na Iberijskom poluostrvu. Prizemlje sinagoge ukrašeno je natpisima na hebrejskom, prelepim frizovima sa biljnim ornamentima i motivima Mocaraba – Mavara koje je katolička inkvizicija primorala da pređu u hrišćanstvo. Na spratu, postavka u okviru Muzeja Sefarda prati istoriju Jevreja na Iberijskom poluostrvu, uz mape, pisane dokumente, upotrebne predmete, kostime i video zapise o običajima Jevreja Sefarda, u Španiji.

.

Osim sinagoga, u Toledu postoje i malobrojni ostaci mavarskog arhitektonskog nasleđa, kao Meskita del Kristo de la Luz (Mezquita del Cristo de la Luz) – jedina preostala džamija iz 999. godine, kojoj su hrišćani naknadno promenili namenu i naziv. Zanimljivo je da unutrašnjost ove male džamije nose mermerni stubovi sa vizigotskim kapitelima iz VII veka, jer se i pre džamije na ovom mestu nalazila vizigotska kapela. Prema legendi, čuvenog viteza El Sida (El Cid) – junaka španske rekonkiste nalik Marku Kraljeviću koji je u jednom trenutku promenio stranu, do džamije je doveo njegov konj, u momentu kada je zrak sunca osvetlio mesto gde se u šupljini građevine nalazila skrivena figura Hrista.

.

Osim džamije Kristo de la Luz, u neposrednoj blizini postoji još jedna iz XI veka – Mezquita de Tornerias. U noj se danas nalazi Centar za promociju starih zanata Kastilje La Manče, i povremeno se organizuju izložbe. U zapadnom delu centra starog grada nalazi se Taller del Moro, nekadašnja mavarska radionica, danas muzej posvećen mudear stilu u umetnosti i zanatstvu Toleda.

.

.

.

 

 

Jedna od kapija Toleda – Puerta del Cambron, ulaz u utvrđeni grad © Ivana Dukčević

.

 

 

 

Jedna od kapija Toleda  – Puerta Nueva de Bisagra © Ivana Dukčević

.

.

 

 

 

Toledo, arhitektura kuća u mudehar stilu (mešavini mavarskog i kasno-gotskog uticaja) – u daljini se vidi kapija Puerta del Alarcones © Ivana Dukčević

.

.

.

.

 

 

 

Ostaci mavarske džamije iz X veka – Meskita del Kristo de la Luz (Mesquita del Cristo de la Luz© Ivana Dukčević

.

.

.

.

 

Sinagoga del Transito, danas – Muzej Sefarda na Iberijskom poluostrvu © Ivana Dukčević

.

 

.

.

 

 

 

Sinagoga del Transito © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Najčuvenija crkva Toleda je gotska katedrala  iz XIII veka – Catedral de Toledo, u kojoj je krajem XV veka krunisan čuveni kraljevski par – Huana od Kastilje poznata i kao „Luda Huana“ i Filip Prvi od Kastilje nadimka „Filip Lepi“ (Juana of Castille „la Loca“, Felipe I „el Hermoso“). Osim grandiozne unutrašnjosti i riznice sa crkvenim predmetima od zlata, platine i dragog kamenja, najzanimljiviji deo katedrale je muzejska postavka u kojoj se nalazi nekoliko slikarskih platna čuvenih evropskih slikara – El Greka, Ticijana, Rubensa, Zurbarana i Karavađa.

.

Nešto dalje od Katedrale, u pročelju Crkve Svetog Tome (Iglesia de Santo Tome) nalazi se El Grekovo najčuvenije slikarsko platno „Sahrana grofa Orgaza“ (El Entierro del Senor de Orgaz). Na slici iz koje zrači neobična svetlost, prikazani su Sveti Stefan i Sveti Avgustin kako se čudotvorno pojavljuju na sahrani ubijenog Don Gonzalo Ruiz de Toleda – vladara mesta Orgaza (gradić i zasebna opština, petnaest kilometara južno od Toleda) i potomka porodice vizantijske loze Paleologa, i polažu njegovo telo u grob. Iako je grof umro još 1323. godine – skoro dva i po veka pre nastanka El Grekove slike, ona predstavlja ilustraciju popularne legende o njegovoj smrti, gde je scena sahrane iskorišćena samo kao povod. Među zvanicama na sahrani na El Grekovoj slici, umetnik je naslikao likove pripadnika tadašnjeg plemistva i sveštenstva, što je platnu donelo izuzetnu popularnost još za vreme slikarevog života. Osim poznatih ličnosti, naslikao je i samog sebe kako gleda pravo prema tvorcu slike – kao prilikom izrade portreta.

.

Iako poreklom iz imućne porodice, mladi i talentovani slikar Dominikos Teotokopulos prešao je tokom svog života i za ono vreme (XVI – XVII vek) veoma veliki put – od rođenja u selu Fodele na Kritu, u Grčkoj – u kamenoj kući među voćnjacima mandarina, preko studija slikarstva u Veneciji, sve do zvanja dvorskog slikara španskog kralja, u vreme kada je Toledo bio prestonica Španije. Nadimak „El Greko“ dobio je u Toledu, jer reč el Greco na staro-španskom znači „Grk“. U kući za koju se tvrdi da je mesto gde je živeo, u Toledu je sredinom XX veka otvoren Muzej El Greka (Casa Museo del Greco), gde se nalaze i neki njegovi radovi.

.

.

.

 

Katedrala u Toledu © Ivana Dukčević

.

.

 

 

 

Crkva Svetog Tome – Iglesia de Santo Tome © Ivana Dukčević

.

.

 

 

 

Ulaz u Crkvu Iglesia de Santo Tome, detalj čuvene slike „Sahrana grofa Orgaza“ © Ivana Dukčević

.

.

.

.

.

Muzej-kuća El Greka © Ivana Dukčević

.

.

.

.

 

Prelepi, kitnjasti Manastir Svetog Jovana, ili Ivana (Monasterio de San Juan de los Reyes) u gotskom stilu, sa fantastičnom tavanicom u mudehar stilu  podigli su kralj Ferdinand i kraljica Izabela između 1476. i 1496. godine nakon pobede nad Portugalcima u bici kod Toroa. Iako je manastir izgrađen sa namerom da jednog dana postane i mesto njihovog večnog konačišta, Fernando (ili Ferdinand) i Izabela su ipak naknadno sahranjeni u Kraljevskoj kapeli u Granadi. Pored manastira nalazi se deo rekonstruisanih, originalnih unutrašnjih zidina iz perioda srednjeg veka koje su nekada činile granicu Jevrejske četvrti. Unutrašnje dvorište veoma podseća na dvorište čuvenog lisabonskog manastira Mosterio de Žeronimo.

.

.

.

 

Manastir Svetog Jovana © Ivana Dukčević

.

.

.

.

.

Najprijatnije otkrovenje tokom našeg boravka u Toledu bile su usamljene, strme, piktoreskne obale reke Taho, tako blizu, a ipak dovoljno daleko od turističke gužve u istorijskom delu grada, na vrhu brda. U samom podnožju, između srednjovekovnih mostova Puente de San Martin i Puente de Alcantara koji Toledo spajaju sa susednim brdom, duž čitave obale postoji šetalište – zemljani put za koji izgleda znaju jedino lokalci. Tokom duge popodnevne šetnje obalom, iz podnožja rečnog klanca pogled na gore dopirao je do toledanskih gradskih kuća, čije su fasade kao obešene stajale na ltici od preko stotinu metara, visoko iznad naših glava. Sa druge strane reke, u visokim stenama kanjona gnezde se ptice, a na samoj rečici plove patke i guske.

.
Na nekoliko mesta duž reke, još za vreme Mavara sazidane su kaskade pored kojih se sa druge strane obale nalaze ostaci arapskih mlinova – izuma koji je u Evropu stigao sa Istoka. Osim njih, na samoj obali iz trske viri zaboravljena, kamena kula La Torre del Hierro – toranj obložen gvozdenim pločicama iz XII veka, gde se merilo žito pristiglo sa rečnih mlinova. U blizini se nalazi i „prokleta“ kuća Casa del Diamantista. Iznad njih, na terasastim delovima brda smestili su se ostaci nekadašnjih arapskih kupatila Baños Arabes de San Cipriano (Tenerias).
.
U kasno letnje popodne, na tridest pet stepeni u hladu, kraj obale uživali smo u huku reke, hladeći stopala u plitkoj zelenoj vodi. Daleko od gradske gužve, kraj Taha postoji nekoliko kuća u kojim meštani žive potpuno drugačijim životom od svojih sugrađana gore, u centru – zalivaju bašte, igraju se s kućnim ljubimcima, hrane guske, i sa komšijama sede na klupama pored reke u gotovo idiličnoj atmosferi. U kasno letnje popodne, s kosim zracima sunca u nijansama boje pokošenog sena, kanjon Taha neodoljivo podseća na atmosferu slikarskih platna iz ere romantizma.
.
.
.
.

 

Most Puente de Alcantara i kapija Puerta de Alcantara, preko reke Taho © Ivana Dukčević

.

.

 

 

 

Piktoreskna obala reke Taho, bez turista © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Piktoreskna obala reke Taho, lokalci hrane guske © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Piktoreskna obala reke Taho, ostaci kule La Torre del Hierro u kojoj se nekada merilo žito © Ivana Dukčević

.

.

.

 

Iz Toleda nismo otišli bez suvenira specifičnog za grad, u kojem se od pamtiveka kuju i prave mačevi. U specijalizovanim radnjama, prodaje se viteška oprema – panciri nalik krstaškim – templarskim, srednjovekovni štitovi sa grbovima i pravi pravcati buzdovani, koji zajedno izgledaju kao da su deo postavke muzeja. U ponudi radnji su i kopije oružja korištenog u holivudskim filmovima sa srednjovekovnom i borilačkom tematikom. Od najjeftinijih mačeva koji koštaju trideset evra, najskupljih od nekoliko stotina, sve do kompletnih viteških oklopa u prirodnoj veličini po ceni od hiljadu i više evra, toledanski majstori poznati su po tome što i danas po narudžbini prave paradne mačeve i sablje za mnoge savremene vojske širom planete.

.

.

.

.

 

 

Toledo, jedna od juvelirnica koje prodaju „damaskin“ (Damasquin ili Damascene) – nakit poreklom iz Damaska (Sirije) – u kombinaciji oksidovanog metala kojem se – specijalnom obradom nalik reljefu, dodaje zlato (damaskin kojem se dodaje srebro, zastupljen je najviše u carskom Meknesu, Maroku) © Ivana Dukčević

.

.

.

 

 

 

Jedna od mnogih radnji sa oklopima i mačevima © Ivana Dukčević

.

.

 

 

 

Radnja sa oklopima i mačevima © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Toledo © Ivana Dukčević

.

.

.

Toledo Španija, Toledo Španija, Toledo Španija, Toledo Španija, Toledo Španija, Toledo Španija, Toledo Španija, Toledo Španija, Toledo Španija

.

.

 

 

error: Zabranjeno kopiranje članaka i preuzimanje slika.