ŠPANIJA / Toledo – grad tri kulture

ŠPANIJA / Toledo – grad tri kulture

 

 

 

 

.

.

TOLEDO

.

– grad tri kulture –

.

.

.

 

Osamdesetak kilometara južno od Madrida nalazi se jedan od najlepših gradova Španije i njena stara prestonica, rimski Toletum, mavarska (arapska) Tolaitola – španski Toledo. Kada mu priđete i ugledate ga ispred sebe, biće vam jasan značaj koji je u srednjem veku imao njegov geografski položaj – čitav omanji grad podignut na brdu, u čijem podnožju naizgled u punom krugu teče reka Taho (Tajo), nalik je prirodnom utvrđenju. Gledan sa susednog brda, ostavlja romantičnu sliku u oku posmatrača. U kasno popodne ili sumrak, pođite do platoa na putu koji vodi obodom susednog brda i posmatrajte Toledo sa ovog mesta. Gotovo sve panoramske slike Toleda fotografisane su sa ovog mesta, a pre nekoliko vekova – El Greko (El Greco), Grk poreklom sa Krita, potonji čuveni dvorski slikar španskog kralja, odavde je ovekovečio prelepi pejzaž na svom platnu “Toledo u oluji”.

.

.

.

 

Panorama Toleda © Ivana Dukčević

.

.

.

.

.

*Tekst i fotografije deo su publikovanih knjiga o Španiji (ISBN 978-86-7722-374-8) i o Madridu/Toledu (ISBN 978-86-7722-353-3), zaštićeni Zakonom o autorskim i srodnim pravima: Službeni glasnik Republike Srbije, br. 104/2009 i 99/2011. Nije dozvoljeno kopiranje, niti objavljivanje fotografija, teksta, niti delova teksta bez dozvole autora.

.

*The text and photographs are parts of the published books on Spain (ISBN 978-86-7722-374-8) and on Madrid/Toledo (ISBN 978-86-7722-353-3), protected by copyright and related rights: Official Gazette of the Republic of Serbia, Nos. 104/2009 and 99/2011.

.

.

.

.

 

.
.
Osim ako ne boravite u samom gradu, najbolja opcija za (jednodnevni) obilazak Toleda je iz Madrida. Sa madridske, centralne železničke stanice Atoće (Estación de Atocha), nekoliko puta dnevno po ceni od oko 13 evra za povratnu kartu, polazi brzi voz koji putuje 32 minuta do stanice u Toledu. Od stanice do zidina starog Toleda ima oko 15 minuta pešice. Do Toleda možete stići i autoputem od Madrida (oko 80 km), po ceni od oko 9 evra za povatnu autobusku kartu.
.
.
.
.

O Toledu…

.

.

Za najčuvenijeg pisca Španije, Migela Servantesa (Miguel de Cervantes), Toledo je bio “Slava Španije i svetlost svih njenih gradova“, jedan od prvih gradova koje su hrišćani na početku “rekonkiste” osvojili od Mavara. Po osvajanju, Španci su preuzeli i neke od mavarskih ali i hebrejskih tradicija, po kojima je Toledo i danas poznat kao – Grad tri kulture. Osim šafrana, Mavari su tokom svog boravka na Iberijskom poluostrvu sadili drveće badema, čiji su plod mleli i dodatkom šećera pravili marcipan (mazapan). Neki u Španiji danas tvrde da su praveći kolače u manastirima, za izum marcipana zaslužne španske kaluđerice. Iako to danas jeste slučaj, i domaće kolačiće koje prave monahinje zaista možete kupiti u samostanima (koje ćete pronaći zalutavši toledanskim uličicama), mogućnost da su je one i izmislile manje je verovatna.

.

 Doći u Toledo i ne probati marcipan koji se ovde pravi u svim mogućim oblicima i bojama, puni žumancem, medom, bundevom i šećerom, ili se (na mavarski način) pre modelovanja pomeša sa ceđenim sokom pomorandže ili ružinom vodicom, bio bi propustn (jedna od dve najpoznatije i najstarije radnje za ručnu proizvodnju i oblikovanje marcipana – “Santo Tome“, osnovana je još 1856. godine). U ovim poslastičarnicama možete birati proizvode na komad (po obliku, ili izgledu) ili po gramaži. Šta god da izaberete, upakovaće vam u dekorativne kutije i uviti u ukrasni papir, uz prospekt o istorijatu radnje. Najveća radnja nalazi se na glavnom gradskom trgu Placa Zokodover (Plaza Zocodover).
.

Preko puta poslastičarnice Santo Tome, nalazi se konkurentska firma za proizvodnju marcipana “El Foro de Toledo” koju vodi porodica Hunkera (Junquera), sa kolačima od marcipana uz dodatak pinjola, limuna, oraha i čokolade, čiji recept ljubomorno čuvaju već više od 200 godina.

.

.

.

.

Trg Zokodover © Ivana Dukčević

 

 

 

Jedna od radnji sa marcipanom © Ivana Dukčević

 

 

 

Kutije marcipana u radnji © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Toledo važi za jedan od najtipičnijih, starih gradića Španije, u kojem se susreću tri kulture – mavarska (arapska), hebrejska i hrišćanska. Opasan je srednjovekovnim zidinama sa prelepim, dekorisanim ulaznim kapijama (Puerta Nueva de Bisagra, Puerta de Alfonso VI ili Puerta Vieja de Bisagra na primer), kućama u mavarskom stilu, jevrejskim sinagogama, palatama kao što je Alkasar (Alcazar), gotskim crkvama, a zatim i manastirima – Konvento de Santo Domingo Antigo (Convento de Santo Domingo Antiguo), i kućama u “mudehar” (ili “mudear”) stilu – mešavini arapskog arhitektonskog stila i kasne gotike (u kobinaciji kamena i cigle).

.

Nakon Rimljana i Vizigota, Toledo su u VIII veku osvojili Mavari. Tokom srednjeg veka, pre dolaska hrišćana koji su krajem XI veka grad osvojili tokom “rekonkiste”, u Toledu je tokom skoro tri veka arapske vladavine živela veoma uticajna jevrejska zajednica. Zbog toga i danas u gradu postoje dve sinagoge (danas –  muzeji).

.

Gornji, unutrašnji deo Sinagoge Santa Marija La Blanka (Sinagoga de Santa Maria La Blanca) veoma je nalik čuvenoj kordovskoj džamiji Meskiti (Mesquita), dok u Sinagogi del Transito koju je 1366. godine osnovao Samuel Levi (upravnik riznice kralja Pedra I od Kastilje), osim unutrašnjosti možete videti i muzejsku postavku istorije Jevreja na Iberijskom poluostrvu. Prizemlje sinagoge krase prelepi frizovi sa biljnim ornamentim, motivima “Mocaraba” (“Mozarabes” – naziv za Mavare koje je katolička inkvizicija primorala da pređu u hrišćanstvo) i natpisima na hebrejskom. Na spratu se nalazi interesantna muzejska postavka u okviru Museo Sefardi koja prati istoriju Jevreja na Iberijskom poluostrvu, uz mape, pisane dokumente, upotrebne predmete, kostime i video zapise o običajima Jevreja – Sefarda u ovim krajevima.

.

.

.

 

 

Jedna od kapija Toleda – Puerta del Cambron, ulaz u utvrđeni grad © Ivana Dukčević

 

 

 

Jedna od kapija Toleda  – Puerta Nueva de Bisagra © Ivana Dukčević

 

 

 

Toledo, u daljini se vidi kapija – Puerta del Alarcones © Ivana Dukčević

 

 

 

Ostaci mavarske džamije iz X veka – Meskita del Kristo de la Luz (Mesquita del Cristo de la Luz© Ivana Dukčević

.

.

.

 

Osim jevrejskih sinagoga, u Toledu još uvek postoje malobrojni ostaci mavarskog arhitektonskog nasleđa, kao što su Meskita del Kristo de la Luz (Mezquita del Cristo de la Luz) – jedina preostala džamija iz 999. godine, kojoj su hrišćani naknadno promenili naziv. Unutar ove male džamije, Arapi su ugradili mermerne stubove sa još starijim vizigotskim kapitelima (VII vek) – potporu za devet kupola različitih umetničkih stilova. Prema legendi, čuvenog El Sida (El Cid“, junak španske rekonkiste nalik Marku Kraljeviću, koji je u jednom trenutku promenio stranu!) do ovog mesta je doveo – njegov konj.

.

Osim džamije Kristo de la Luz, u neposrednoj blizini postoji još jedna iz XI veka – Mezquita de Tornerias. U noj se danas nalazi Centar za promociju starih zanata Kastilje La Manče, i povremeno se organizuju izložbe. U zapadnom delu centra starog grada nalazi se Taller del Moro, nekadašnja mavarska radionica, danas muzej posvećen mudear stilu u umetnosti i zanatstvu Toleda.

.

.

.

 

Sinagoga del Transito, danas – Muzej Sefarda na Iberijskom poluostrvu © Ivana Dukčević

 

 

 

Mavarski (arapski) i hebrejski suveniri Toleda © Ivana Dukčević

 

 

 

Sinagoga del Transito © Ivana Dukčević

.

.

.

.

 Najčuvenija crkva Toleda je gotska katedrala – Catedral de Toledo (XIII – XV vek), u kojoj je krajem XV veka krunisan čuveni kraljevski par – Huana od Kastilje – “Luda Huana” (Juana of Castille “la Loca”) i Filip I od Kastilje – “Filip Lepi” (Felipe I “el Hermoso”). Osim grandiozne unutrašnjosti i riznice sa crkvenim predmetima od zlata, platine i dragog kamenja, najinteresantniji je muzejski deo katedrale u kojem se nalazi nekoliko prelepih slikarskih platna čuvenih evropskih slikara: El Greka, Ticijana, Rubensa, Zurbarana, Karavađa i drugih.

.

 Osim katedrale, još jedna crkva koju treba obići je Crkva Svetog Tome (Iglesia de Santo Tome), u čijem se pročelju nalazi najčuvenija slika El Greka – Sahrana grofa Orgaza” (“El Entierro del Senor de Orgaz“). Na slici iz koje zrači čudnovata svetlost, prikazani su Sveti Stefan (San Esteban) i Sveti Avgustin (San Augustin) kako se čudotvorno pojavljuju na sahrani Don Gonzalo Ruiz de Toleda – vladara mesta Orgaza i polažu njegovo telo u grob. Iako je sahrana obavljena još 1323. godine, El Greko  je među zvanicama na sahrani naslikao mnoge tadašnje plemiće i sveštenike, ali i samog sebe kako gleda pravo prema tvorcu slike (kao prilikom izrade portreta).   

.

.

.

 

Katedrala u Toledu © Ivana Dukčević

 

 

 

Crkva Svetog Tome – Iglesia de Santo Tome © Ivana Dukčević

 

 

 

Ulaz u Crkvu Iglesia de Santo Tome, detalj čuvene slike “Sahrana grofa Orgaza” © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Mladi, talentovani slikar Dominikos Teotokopulos, prešao je za svog života i za ono vreme (XVI – XVII vek) veoma veliki put, od rođenja u selu Fodele (na Kritu, u Grčkoj), preko studija u Italiji, sve do zvanja dvorskog slikara španskog kralja. Nadimak “El Greko” dobio je u Toledu, jer reč “Greco” na starom španskom znači “Grk”. U Toledu postoji kuća za koju se tvrdi da je mesto gde je živeo – Muzej El Greka (Casa Museo del Greco), te se na ovom mestu otvorenom za posetioce nalaze i neki njegovi radovi.

.

Prelepi, kitnjasti Manastir Svetog Jovana, ili Ivana (Monasterio de San Juan de los Reyes) u gotskom stilu, sa fantastičnom tavanicom u mudehar stilu  podigli su kralj Ferdinand i kraljica Izabela između 1476. i 1496. godine nakon pobede nad Portugalcima u bici kod Toroa. Iako je manastir izgrađen sa namerom da jednog dana postane i mesto njihovog večnog konačišta, Fernando (ili Ferdinand) i Izabela su ipak naknadno sahranjeni u Kraljevskoj kapeli u Granadi. Pored manastira nalazi se deo rekonstruisanih, originalnih unutrašnjih zidina iz perioda srednjeg veka koje su nekada činile granicu Jevrejske četvrti. Unutrašnje dvorište veoma podseća na dvorište čuvenog lisabonskog manastira Mosterio de Žeronimo.

.

.

.

.

Muzej-kuća El Greka © Ivana Dukčević

 

 

 

Manastir Svetog Jovana © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Najprijatnije otkrovenje Toleda predstavljaju piktoreskne obale reke Taho (Rio Tajo), tako blizu, a tako daleko od gužve u gornjem, istorijskom delu grada, na vrhu brda. U samom podnožju, ispod srednjovekovnih mostova Puente de San Martin i Puente de Alcantara koji spajaju Toledo sa susednim brdom, duž čitave obale oko starog grada postoji šetalište, tj. zemljani put za koji izgleda znaju samo lokalci, jer turista gotovo da nema.

.

Most Puente del Alkantara sagradili su Mavari 866. godine kao zamenu za oronuli rimski most stotinak metara nizvodno. Iako ga je 1257. urušila poplava, kralj Alfonso X ga je obnovio iste godine. Na obe strane mosta postoje kule-kapije (dodate u XVIII veku), ukrašene statuom sveca zaštitnika San Ildefonsa i mačem – simbolom katoličkih monarha.
.
.
.
.

 

Most Puente de Alcantara i kapija Puerta de Alcantara, preko reke Taho © Ivana Dukčević

 

 

 

Piktoreskna obala reke Taho, gotovo bez turista © Ivana Dukčević

.

.

.

 

Dok vam pogled iz podnožja – kraj reke, sa jedne strane dopire do toledanskih kuća čije fasade vise na ltici oko 150 metara iznad vas, sa druge strane reke, u visokim stenama videćete gnezda ptica, a na samoj rečici patke i guske. Na nekoliko mesta duž reke,  još za vreme Mavara napravljene su kaskade pored kojih se sa druge strane obale nalaze ostaci arapskih mlinova. Cilj ovih kaskada bio je da reku uspore, radi snabdevanja vodom.

.

U kasno letnje popodne, na 35 stepeni u hladu, sedite kraj jedne od njih i uživajte u huku reke hladeći stopala u plitkoj zelenoj vodi. Na obali reke, daleko od gradske gužve, smestilo se nekoliko kuća u kojima meštani žive čini se na potpuno drugačiji način od svojih sugrađana gore u centru, samo stotinak metara iznad – zalivaju bašte, hrane guske i sa komšijama sede na klupama pored reke u gotovo idiličnoj atmosferi, kao na slikama nekih davnih slikarskih platna.

.
Osim starih mlinova, u podnožju Toleda videćete po neku zaboravljenu kulu kao što je La Torre del Hierro (kamena kula “Gvozdeni toranj” obložena gvozdenim pločicama) iz XII veka, koja je služila za merenje žita donešenog sa rečnih mlinova (mlinove – kao azijski izum, u Evropu su doneli Mavari). U blizini se nalazi i “prokleta” kuća Casa del Diamantista. Iznad njih, na terasastim delovima brda smestili su se ostaci nekadašnjih arapskih kupatila Baños Arabes de San Cipriano (Tenerias).

.

.

.

.

Toledo © Ivana Dukčević

 

 

 

Toledo, jedna od juvelirnica koje prodaju “damaskin” (Damasquin ili Damascene) – nakit poreklom iz Damaska (Sirije) – u kombinaciji oksidovanog metala kojem se – specijalnom obradom nalik reljefu, dodaje zlato (damaskin kojem se dodaje srebro, zastupljen je najviše u carskom Meknesu, Maroku) © Ivana Dukčević

.

.

.

.

Ako ste u prilici, probajte da iz Toleda ne odete bez suvenira tako specifičnog za grad. S obzirom da se ovde od pamtiveka kuju i prave mačevi, u Toledu postoji veliki broj radnji u kojima ih i danas možete kupiti. Od najjeftinijih koji koštaju oko 30-ak evra, do najskupljih (i do 600 evra), u specijalizovanim radnjama pronaći ćete ih iz svih perioda – počev od templarskih, krstaških, viteških, pa sve do kopija onih koji su korišteni u holivudskim filmovima sa srednjovekovnom ili borilačkom tematikom. 

.

U istim radnjama, po ceni od barem hiljadu evra možete kupiti i kompletan viteški oklop u prirodnoj veličini, srednjovekovne štitove sa grbovima, pravi pravcati buzdovan i drugu vitešku opremu koja izgleda kao da je upravo izašla iz nekog muzeja. Toledanski majstori poznati su po tome što i danas po narudžbini proizvode paradne mačeve i sablje za mnoge savremene vojske, širom planete.

.

.

.

 

Jedna od mnogih radnji sa oklopima i mačevima © Ivana Dukčević

 

 

 

Radnja sa oklopima i mačevima © Ivana Dukčević

.

.

 

 

error: Zabranjeno kopiranje članaka i preuzimanje slika.